Kiện để bảo vệ uy tín cho cha

Và như vậy, họa sĩ Bùi Thanh Phương đã quyết định mời luật sư người Mỹ Henry Gallagher để theo đuổi vụ kiện dân sự đòi công lý do việc thời gian qua hãng đấu giá Sotheby's - chi nhánh Hong Kong đã rao và bán thành công nhiều bức giả của cố họa sĩ Bùi Xuân Phái.

Vụ việc xuất phát từ tháng 10-2008, khi nhà Sotheby's - chi nhánh Hong Kong (HK) rao công khai trên trang web của mình 5 bức tranh: Mèo đỏ - vẽ trên giấy báo, Chèo 1 và Chèo 2 (lấy đề tài về nghệ thuật chèo), Phố cổ (hai bức). Đây đều là những đề tài quen thuộc gắn với tên tuổi của họa sĩ Bùi Xuân Phái. Họa sĩ Bùi Thanh Phương đã tìm hiểu và phát hiện ra có tới 4 trong số 5 bức tranh nói trên là … hàng dỏm. Tức tranh chép lại. Chỉ có bức Mèo đỏ là tranh thật.

Ông Phương đã đánh tiếng về việc này tới Sotheby's. Sotheby's đã gỡ những thông tin về các bức tranh nói trên trên trang web của mình. Tuy nhiên nơi đây sau đó vẫn tiến hành phiên đấu giá theo kế hoạch. Tại phiên đấu giá, 3 trong số 5 bức tranh nói trên đã bán được với nhiều bất ngờ về mặt giá cả.

Cụ thể, bức tranh thật Mèo đỏ bán được với giá hơn 6.000 USD. Bức Chèo 1 hơn 19.000 USD và bức Chèo 2 hơn 20.000 USD. Như vậy, có thể thấy dù là tranh giả, nhưng vẫn có người mua và thậm chí còn mua với giá đắt hơn tranh thật nhiều lần. Trước đó, tháng 4-2008, cũng Sotheby's HK đã rao bán thành công 8 bức tranh khác của Bùi Xuân Phái. Và cũng theo họa sĩ Bùi Thanh Phương, chỉ có bức Chợ ven đường ở Đà Nẵng, được bán với giá 24.072 USD vào ngày 8-4-2008 là tranh thật.

Như vậy chỉ trong năm nay, Sotheby's KH đã bán được tới 13 bức tranh của cố họa sĩ Bùi Xuân Phái. Và chỉ có 2 trong số đó là tranh thật !

Tuy vậy, dù có lý, vụ kiện này cũng đặt ra cho phía nguyên đơn những thử thách vô cùng khó khăn trên con đường đi tìm công lý. Nhất là khi lại đối đầu với một đối thủ thuộc loại “lừng danh thế giới”, và không phải là thiếu tiền của để “phản kháng” trở lại.

Bằng chứng pháp lý xác định tranh giả : mò kim đáy biển

Đã kiện Sotheby's bán tranh giả thì điều có ý nghĩa sống còn là phải chứng minh được những bức tranh mà Sotheby's đã bán là tranh giả.

Việc chứng minh những bức tranh “của Bùi Xuân Phái” đã được Sotheby's HK bán ra là tranh giả thoạt nghe có vẻ hiển nhiên, đơn giản, nhưng thực ra không phải vậy.

Trước hết, nếu cho rằng một bức tranh nào đó là giả thì phải có tranh thật làm gốc, để so sánh, đối chứng. Không hiểu trong số 11 bức tranh giả - theo ý kiến của họa sĩ Bùi Thanh Phương, liệu ông có thể mang đủ 11 bản tranh gốc (tranh thật) tới tòa để đối chứng hay không. Vì về nguyên tắc, chứng cứ các bên đưa ra phải là chứng cứ gốc, duy nhất.

Và cho dù nguyên đơn có trong tay 11 bức tranh thật đi nữa thì cũng phải có giấy tờ xác nhận hay công nhận đó là tranh thật. Việc này có lẽ chỉ có duy nhất Hội Mỹ thuật Việt Nam là có thẩm quyền. Nhưng cũng phải thành lập Hội đồng thẩm định, rồi ra quyết định hay văn bản xác nhận từng bức là tranh thật, do chính họa sĩ Bùi Xuân Phái vẽ. Điều này xem ra quá khó. Vì nay họa sỹ đã qua đời, liệu có ai “làm chứng” để xác định tranh thật hay không. Còn nếu xác nhận theo kiểu hình thức, không có căn cứ khoa học, cảm tính … thì Tòa án và phía bị đơn có quyền nghi ngờ, phản đối, thẩm định lại ...

Rồi kế nữa, muốn chỉ ra một bức tranh nào đó là giả, thì chí ít cũng phải có bức tranh giả này tại tòa án. Chứ không thể nói xuông hay chỉ qua hình ảnh, bản copy …

Mà những bức tranh giả này thì - dù gì, cũng đã thành tài sản thuộc sở hữu của người mua. Thông thường, tên tuổi người mua tranh là … bí mật. Do vậy, cần phải tìm ra những người mua tranh giả, rồi thuyết phục họ mang tranh giả ra tòa. Việc này xem ra cũng chẳng đơn giản chút nào. Vì chắc gì họ đã đồng ý. Thậm chí biết là giả họ vẫn cứ OK luôn, không phản đối gì bên bán thì sao ?

Vấn đề xác định thiệt hại và yêu cầu bồi thường

Đã kiện hành vi vi phạm của người khác thì tất yếu phải đặt ra vấn đề thiệt hại và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Nếu loại trừ khả năng đòi “bồi thường danh dự 1 USD” thì đây cũng là chuyện không dễ chút nào.

Trên báo Đất Việt, Họa sĩ Bùi Thanh Phương cho biết : “Trừ đi giá trị thật, tôi nhẩm tính Sotheby's đã “hốt” 300 ngàn USD từ những tác phẩm “dởm”. Con số này khiến tôi suýt ngất xỉu bởi trong thực tế, các danh hoạ không có nhiều tác phẩm, vì thế tranh thật luôn bị tranh giả áp đảo”.

Theo thông lệ quốc tế, nguyên tắc xác định thiệt hại do xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ gồm hai nội dung :

- Thiệt hại về vật chất : bao gồm các tổn thất về tài sản, mức giảm sút về thu nhập, lợi nhuận, tổn thất về cơ hội kinh doanh, chi phí hợp lý để ngăn chặn, khắc phục thiệt hại.

- Thiệt hại về tinh thần : bao gồm các tổn thất về danh dự, nhân phẩm, uy tín, danh tiếng và những tổn thất khác về tinh thần gây ra cho tác giả của tác phẩm nghệ thuật

Mức độ thiệt hại được xác định trên cơ sở các tổn thất thực tế mà chủ thể quyền sở hữu trí tuệ phải chịu do hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ gây ra.

Từ nguyên tắc trên, phía nguyên đơn phải đưa ra mức bồi thường thiệt hại là một con số (số tiền cụ thể). Và phải có đủ bằng chứng, chứng từ để chứng minh mức độ thiệt hại như vậy là thật chứ không phải là ảo, là suy luận, suy đoán. Và nếu không chứng minh và thuyết phục được tòa, thì không những không đòi được tiền mà còn phải chịu thêm khoản án phí.

Ngoài khoản bồi thường thiệt hại như trên, chủ thể quyền sở hữu trí tuệ ( ở đây là nguyên đơn) còn có quyền yêu cầu toà án buộc tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ phải thanh toán chi phí hợp lý để thuê luật sư.

Chỉ với những điều “cơ bản” nêu trên (chưa nói tới chi phí đi lại, giám định, nhân chứng, tạm ứng án phí …) xem ra họa sĩ Bùi Thanh Phương sẽ phải bỏ ra tiền bạc, thời gian và công sức không nhỏ. Hay nói cách khác, con đường đi tìm công lý xem ra đầy chông gai, thử thách.

Tuy nhiên, đâu có chiến thắng nào là quá đơn giản. Chúng tôi nhiệt liệt ủng hộ và chân thành chúc cho họa sĩ Bùi Thanh Phương xuôi buồm thuận gió và chiến thắng trong vụ kiện lịch sử này.

HOÀNG KIỀU