Trong cuộc đời làm báo, tôi có ước nguyện được đặt chân đến Nhật Bản vào mùa hoa anh đào để chiêm ngưỡng vẻ đẹp dung dị của loài hoa này vào đúng mùa hoa nở. Song rất tiếc lần trước vào mùa hè năm 2005 khi chúng tôi tháp tùng Thủ tướng đến thăm Hoa Kỳ và Canada rồi quá cảnh qua Nhật thì mùa hoa anh đào đã vừa qua, còn năm nay khi đến Nhật thì lại chưa đến mùa hoa nở. Song bù lại, chúng tôi được tiếp cận với nước Nhật là mùa lá đỏ.

Cũng như mùa phượng đỏ ở nhiều đô thị nước ta, mùa lá đỏ ở Nhật Bản vào những ngày đầu đông xem ra cũng quyến rũ và lãng mạn. Dọc hai ven đường tới Hoàng cung Nhật Bản là những hàng cây rực đỏ, khiến cho khu vực Hoàng Cung càng trở nên thiêng liêng. Hà - Người dẫn đường của chúng tôi bảo: Hoàng cung Nhật Bản nằm ở trung tâm Tokyo, là nơi hoàng gia Nhật Bản sống và làm việc. Tại đây, Nhật Hoàng và Hoàng hậu đón tiếp khách quý và lãnh đạo các nước, tiếp nhận các đại diện ngoại giao được cử sang nhậm chức tại Nhật Bản. Đây cũng là một khu vực lịch sử tôn nghiêm nhất của đất nước Hoa anh đào. Hoàng cung nằm trong một khu công viên rộng lớn được bao bọc bởi hào nước và tường thành bằng đá, bên ngoài trồng nhiều cây thông cổ thụ được cắt tỉa khéo léo. Còn trong khuôn viên Hoàng cung, phần cho du khách đến thăm quan là một công viên rộng lớn với đủ loài cây, song tập trung nhiều nhất vẫn là loại cây ngả màu lá đỏ vào đầu đông. Không gian xanh mát và yên tĩnh của các khu vườn Hoàng cung nằm giữa thành phố Tokyo vào mùa lá đỏ đã thu hút nhiều du khách và người dân thủ đô Nhật Bản đến nghỉ ngơi, thư giãn.

Mùa lá đỏ cũng là thời điểm cận kề với cái Tết của người Nhật. Không giống như các nước láng giềng khác ở châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc, Việt Nam…, Nhật Bản tổ chức đón năm mới theo dương lịch. Người Nhật gọi dịp này (từ 1-3 tháng giêng) là “Oshogatsu”. Đây là sự kiện để người dân Nhật nghênh đón vị thần Toshigamisama… Theo những gì chúng tôi biết thì người Nhật bắt đầu chuyển sang ăn Tết dương lịch theo phương Tây từ năm Minh Trị thứ 6, tức năm 1873. Vậy nhưng phong tục đón năm mới của người Nhật hiện vẫn giữ được những truyền thống Á Đông, bên cạnh đó cũng thu nhận những nét văn hóa mới từ phương Tây được hình thành theo dòng chảy của thời gian. Người Nhật bắt đầu chuẩn bị Tết từ ngày 8- 12. Vào những ngày này, người Nhật có tập quán trang trí cây thông trước cửa nhà, trước cửa hàng hay trước cổng công ty. Họ quan niệm cây thông này là nơi đón Toshigamisama - vị thần linh đem lại sự thịnh vượng, may mắn và trường thọ. Ngoài vật tiêu biểu là cây thông thì người Nhật còn dùng các loại thừng bện bằng cỏ, dải giấy trắng... tượng trưng cho những mong ước, ý niệm khác nhau cho một năm mới tốt lành.

Đêm 30 tết là thời gian các gia đình sum họp. Họ cùng nhau ăn tất niên và chờ đón khoảnh khắc giao thừa. Vào đúng 0h đêm giao thừa, khắp các chùa trên đất nước Nhật Bản sẽ đánh 108 hồi chuông với ý nghĩa xua đuổi 108 con quỷ sứ. Tiếng chuông cũng là âm thanh được coi là bậc nhất trong năm âm thanh của Phật pháp. Thời khắc giao thừa, trong tiếng chuông ngân vang, sau khi nói lời chúc mừng năm mới, tất cả mọi người trong gia đình quây quần bên nhau cùng thưởng thức rượu sake và các món ăn truyền thống. Trên bàn ăn ở các gia đình Nhật Bản những ngày này thường không thể thiếu các loại bánh làm từ gạo (tiếng Nhật gọi là omochi), các món ăn chế biến từ cá và hải sản… Các đồ ăn từ gạo sẽ là nguồn gốc giúp con người thành đạt. Là một quần đảo trên Thái Bình Dương, Nhật Bản có nền ngư nghiệp rất phát triển và đất nước này cũng rất nổi tiếng về các món ăn được chế biến tinh tế từ cá và hải sản. Người dân Nhật cũng quan niệm ăn cá giúp trí não con người trở nên thông minh. Những ngày đầu năm, người Nhật thường đi lễ chùa cầu may mắn, tốt lành cho năm mới. Thường người ta sẽ tới ngôi chùa nằm ở hướng được cho là hướng tốt của năm đó. Trước khi đi lễ phải rửa tay và súc miệng sạch sẽ. Tiền hương hoa dâng Phật là những đồng tiền họ tung vào hòm công đức đặt trước điện thờ. Người làm lễ sẽ chắp tay lạy hai lễ, vỗ tay hai lần, rồi chắp tay cầu nguyện và cuối cùng lạy một lễ. Người Nhật thường bỏ tiền ra để rút quẻ hoặc mua một mũi tên thần nhằm cầu mong được thần Phật phù hộ độ trì một năm mới bình an, phát đạt. Cũng giống như ở Việt Nam trong các ngày mồng một, hai và mồng ba Tết, người Nhật thực hiện các cuộc thăm viếng đầu tới họ hàng, người thân, bạn bè, hàng xóm láng giềng... Thông thường mỗi nhà để một cuốn sổ kèm bút trước cổng để khách đến chúc tết ghi lại tên hoặc lưu danh thiếp lại thông báo đã tới thăm nhà. Nhiều người khách còn mang theo nhiều khăn tay nhỏ đề tên mình để tặng chủ nhà làm kỷ niệm. Hệt như ở ta, Tết là khoảng thời gian yêu thích của trẻ con Nhật Bản vì các em sẽ được nhận tiền mừng tuổi. Trong dịp này trẻ em thường chơi các trò như đánh cầu, thả diều… Tuy nhiên, những trò chơi truyền thống mang niềm tự hào của nước Nhật hiện đang bị mai một. Một trong những nét đặc sắc của phong tục đón tết của người Nhật là tập quán gửi thiếp chúc mừng năm mới. Vào cuối năm, người Nhật Bản thường chuẩn bị các tấm thiệp ghi lời cảm ơn và lời chúc trang trọng nhất nhân dịp năm mới tới những người quen biết. Phong tục này thể hiện rất rõ truyền thống văn hóa “cảm ơn” của người Nhật. Bưu thiếp sẽ được chuyển tới tay người nhận vào đúng ngày mồng một. Tuy nhiên, từ cuối những năm 1990 thì việc gửi lời chúc mừng năm mới qua điện thoại, e-mail thay vì gửi bưu thiếp trở nên phổ biến hơn. Hiện nay, không khí Oshogatsu ở Nhật Bản không còn đầy đủ vẻ bình lặng mà mỗi người đều có thể trải qua những khoảng thời gian thư thả vui chơi cùng người thân, gia đình như ngày xưa. Các cửa hàng kinh doanh mở cửa từ ngày mồng một, và mở tivi khiến không khí đường phố trở nên ồn ào. Nhiều người Nhật trung niên và cao tuổi vào mỗi khi năm mới đến vẫn thường ngưỡng vọng về những ngày Oshogatsu xưa kia...

Lưu Vinh