Những giá trị vô giá của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
Phát biểu tại Hội thảo, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Hoàng Dân Mạc nhấn mạnh, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là một hiện tượng văn hóa mang tính nhân văn và phổ quát cao. Trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam, tín ngưỡng thờ Hùng Vương có vị thế đặc biệt. Phú Thọ nói riêng, trên đất nước Việt Nam nói chung, Hùng Vương đã được coi là thuỷ tổ của dân tộc, một thánh vương thiêng liêng và gần gũi với mỗi người dân và mỗi cộng đồng làng xã, là điểm tựa tinh thần, tạo ra sự cố kết vững bền của quốc gia – dân tộc.
PGS.TS Nguyễn Chí Bền - Viện trưởng viện VHNT Việt Nam lại nhận định về tín ngưỡng thờ Hùng Vương ở một góc nhìn khác. Ông cho rằng, tín ngưỡng thờ Hùng Vương ở Phú Thọ là kết quả của quá trình biến đổi, lắng đọng các lớp văn hóa - tín ngưỡng khác nhau. Đây là tín ngưỡng thờ cúng Thủy tổ của dân tộc - quốc gia và một số cộng đồng người Việt ở nước ngoài với hơn 1.400 di tích, đền thờ Vua Hùng ở khắp mọi miền đất nước, ngay ở nước ngoài như thành phố San Jose, California, Mỹ năm 1993… cũng xây dựng đền tưởng nhớ Vua Hùng.
Tại Hội thảo, các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế đến từ Mỹ, Canada, Trung Quốc, Đan Mạch, Hàn Quốc… đã trình bày các tham luận đề cập đến các vấn đề khác nhau của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của các dân tộc, quốc gia nói chung và Việt Nam nói riêng, trong đó đặc biệt quan tâm phân tích, so sánh những nét riêng của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương so với các dân tộc, quốc gia khác. Nhiều tham luận được đánh giá cao như: phương pháp tiếp cận nghiên cứu tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam và trên thế giới; tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam; tín ngưỡng thờ Hùng Vương ở Việt Nam; sự biến đổi của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và thờ Hùng Vương trong xã hội đương đại…
Bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử - văn hóa của tín ngưỡng
Vấn đề được rất nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm khi nói đến giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên hiện nay mà cụ thể là tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Về vấn đề này, GS.TS Hyung Yu Park ĐH Middlesex (Anh Quốc) bày tỏ lo lắng, truyền thống thờ cúng tổ tiên đang đối mặt với nguy cơ biến đổi văn hóa xã hội do quá trình toàn cầu hóa. Tuy nhiên, dưới cái nhìn của một người tiếp xúc trực tiếp và gần gũi nhất với tín ngưỡng thờ Hùng Vương, ThS. Nguyễn Tiến Khôi, GĐ Khu di tích lịch sử Đền Hùng cho rằng, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương xuất phát điểm là một lễ hội dân gian, mang trong mình yếu tố nội sinh, trải qua chiều dài lịch sử đất nước đã trở thành một loại hình sinh hoạt văn hóa đặc sắc trong đời sống tâm linh của dân tộc Việt, từ dân gian đến các triều đại phong kiến trước đây và cả thời hiện tại, vì thế mà Đền Hùng được quan tâm đầu tư xây dựng để làm nơi thờ tự Tổ chung của cả dân tộc.
Một vấn đề khác được các nhà khoa học đặc biệt lưu ý, đó là lễ hội Đền Hùng, một trong những hoạt động quan trọng để đánh giá tín ngưỡng thờ Hùng Vương ở Việt Nam đang bộc lộ khá nhiều bất cập trong sự phát triển về mặt quy mô lễ hội. TS. Phạm Văn Dương (Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam) đã bày tỏ lo ngại, hiện nay vị trí và vai trò của người dân, từ chủ thể sáng tạo của lễ hội trở thành người đi xem. “Mục đích của bảo tồn là nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là cộng đồng dân cư trong khu vực di tích cần nâng cao thức về bảo tồn, không biến di tích thành mục tiêu kinh doanh thương mại”, TS. Dương nhấn mạnh.
Trong vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của tín ngưỡng, TS. Lê Thị Minh Lý, Phó Cục trưởng Cục Di sản – Bộ VHTTDL nhận định, yêu cầu quan trọng nhất bảo vệ tín ngưỡng là di sản được sống, với sự tham gia tích cực có hiểu biết của cộng đồng. Do vậy phải thận trọng khi cho khách du lịch tiếp cận di sản , bởi trong chừng mực nếu có sự tiếp cận của du lịch một cách thái quá, hoặc là cộng đồng với mong muốn có nhiều khách, vô hình chung sẽ làm sai lệch giá trị di sản.
Với các tham luận và ý kiến nêu ra tại hội thảo là cơ sở tham khảo để UNESCO đánh giá, thẩm định hồ sơ, sớm đưa “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
|
Tín ngưỡng Hùng Vương với sự phát triển kinh tế xã hội
Các di tích và những truyền thuyết gắn với thời Hùng Vương tạo thành hệ thống các giá trị truyền thống, đang ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong sự phát triển của tỉnh Phú Thọ nói riêng và của cả nước nói chung. Thực tế đã khẳng định, phát huy giá trị du lịch của di sản nói chung cũng như di sản văn hóa thời Hùng Vương nói riêng là phương cách hữu hiệu nhất cho sự phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
TS. Nguyễn Ngọc Ân
Giám đốc Sở VHTTDL Phú Thọ
Tín ngưỡng thờ Hùng Vương với việc hình thành bản sắc dân tộc
Với tư cách là một biểu tượng tối linh, Hùng Vương từ một anh hùng trong truyền thuyết đã bước vào cuộc đời thực của con người Việt Nam, được ngưỡng mộ và thờ cúng, tôn vinh trong tâm thức dân tộc. Đó là hiện tượng văn hóa độc đáo ít thấy trên thế giới. Từ đó có thể khẳng định, tín ngưỡng thờ tổ tiên của người Việt mà sự thăng hoa và biểu tượng văn hóa của nó là tín ngưỡng thờ Hùng Vương phải được tôn vinh với tư cách là một nhân tố biểu hiện bản sắc văn hóa dân tộc.
PGS.TS Đặng Văn Bài
Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam
Du lịch di sản củng cố và tạo sức hút cho tín ngưỡng
Việt Nam nộp đơn xin ghi nhận tín ngưỡng thờ Hùng Vương làm di sản văn hóa là điều đáng ủng hộ vì du lịch di sản có thể giúp củng cố và tạo sức hút lớn hơn cho các phong tục cổ xưa, kể cả tục thờ cúng tổ tiên trong bối cảnh đương đại, trong đó có tín ngưỡng thờ Hùng Vương.
TS. Hyung Yu Park
ĐH Middlesex (Anh) |
Hải Ninh – Phước Hà