Hoàng thành - kho báu di sản
Tháng 12/2002, Viện khảo cổ học Việt Nam tiến hành khai quật khảo cổ trên tổng diện tích 19.000 m2 tại 18 phố Hoàng Diệu và xuất lộ một hệ thống di tích có giá trị. Kết quả nghiên cứu đã khẳng định khu di tích này nằm trong Cấm thành tức Trung tâm của Hoàng thành Thăng Long và có tầm quan trọng bậc nhất trong hệ thống các kinh đô thời cổ-trung đại, hội tụ lịch sử văn hóa dân tộc Việt Nam qua 10 thế kỷ. Với chủ trương bảo tồn lâu dài toàn bộ khu di tích Hoàng thành Thăng Long tại 18 phố Hoàng Diệu, gắn kết hữu cơ với Thành cổ Hà Nội thành một quần thể di tích lịch sử văn hóa, Chính phủ chỉ đạo UBND TP. Hà Nội phối hợp với Bộ VHTT (nay là Bộ VHTTDL) xây dựng hồ sơ công nhận là di tích quốc gia đặc biệt quan trọng và hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.
Từ năm 2006, được sự chỉ đạo chặt chẽ, sát sao của Trung ương, Chính phủ, sự phối hợp hiệu quả của các Bộ, Ban, Ngành Trung ương, sự quyết tâm cao và cố gắng nỗ lực, hiệu quả của thành phố Hà Nội, đặc biệt là sự tham gia rất nhiệt tình, tâm huyết và trách nhiệm của các nhà khoa học trong nước và quốc tế, khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội đã được bảo vệ, xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt và xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa Thế giới.
Hồ sơ được đăng ký từ tháng 9/2008 và chính thức đệ trình UNESCO từ tháng 1/2009, được UNESCO tiến hành các quy trình thẩm định chặt chẽ thông qua cơ quan tư vấn ICOMOS (Hội đồng Quốc tế về Di tích và Di chỉ), và đến nay đã được Ủy ban Di sản thế giới gồm 21 nước thành viên công nhận là di sản văn hóa thế giới.
Bảo tồn cho mai sau
Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội được công nhận là Di sản văn hóa thế giới là món quà tinh thần đầy ý nghĩa trước thềm Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Trọng trách nặng nề hơn là phải bảo tồn di sản ấy, không chỉ cho dân tộc và nhân loại hôm nay mà cho cả mai sau.
GS. Lưu Trần Tiêu, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam chia sẻ: “Mỗi người dân mới là chủ thể đích thực và lâu dài, đồng thời cũng là đối tượng trực tiếp bảo vệ di sản. Hơn lúc nào hết, tôi mong muốn mỗi người dân Hà Nội nói riêng, Việt Nam nói chung hãy phát huy vai trò chủ thể của mình cùng các cơ quan hữu quan bảo vệ và phát huy giá trị của di sản Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long một cách bền vững nhất.”
Phó Giám đốc thường trực Trung tâm Bảo tồn khu di tích Cổ Loa - Thành cổ Hà Nội Phan Duy Thắng cho biết: “Trước mắt, chúng tôi sẽ phối hợp với các ngành chức năng trưng bày toàn bộ các hiện vật khảo cổ học được khai quật tại Hoàng thành, trưng bày hoa, cây cảnh trong khuôn viên di tích vào dịp Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, nhằm giới thiệu với công chúng một cách tổng quan về khu di tích; chuẩn bị các tài liệu, tờ rơi, tờ gấp và các ấn phẩm để tuyên truyền, quảng bá về giá trị của khu di sản. Mặc dù vậy, tôi cho rằng, vấn đề quan trọng nhất lúc này là làm thế nào để trả lại sự toàn vẹn cho khu di tích một cách nhanh nhất. Chỉ có như vậy, những cam kết của chúng ta với UNESCO về công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di sản mới thực hiện được”.
Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội cho thấy lịch sử Hà Nội hơn 1000 năm liên tục cũng là thể hiện dòng chảy hơn 1000 năm của lịch sử Việt Nam. Chính vì vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị của khu di sản này là vô cùng quan trọng. Một kế hoạch cụ thể được đặt ra nhằm bảo tồn khu di tích thành “công viên lịch sử - văn hóa”. GS. Phan Huy Lê, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cho rằng: Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long trở thành Di sản văn hóa thế giới là món quà mừng ý nghĩa kính dâng Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Tuy nhiên, cùng với niềm vinh dự lớn lao, trách nhiệm đặt ra cũng rất nặng nề; yêu cầu cấp thiết hiện nay là cần phải nhanh chóng hoàn thiện quy hoạch tổng thể cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản vô giá này và huy động sức mạnh của mỗi người dân và cả cộng đồng tham gia.
Lam Thanh