Huyền thoại bắn máy bay Mỹ, hạ cọp ba móng

Theo nhiều người, già làng Tơ Tơ đã có công bắn rơi máy bay Mỹ, hạ cọp ba móng. Thế nhưng, trong câu chuyện với tôi, ông quả quyết là không, vì “nếu tao nói sai tao sẽ mất uy tín đó!”.

Quãng năm 1961-1962, Mỹ thả chất độc phá lúa của buôn làng nhằm hủy diệt đường tiếp tế cho bộ đội. Suốt 3 năm, đồng bào không có gạo, chỉ ăn lá biếc (lá nhiếp - tiếng Kinh, loại rau rừng mà tê giác thường ăn) và các loại rau rừng khác. Già làng Tơ Tơ suốt thời kháng Pháp là chính trị viên phụ trách một trung đội du kích, kiêm bí thư Đảng ủy xã nên chỉ đạo du kích bắn máy bay địch từ dưới đất. Biết chuyện, bộ đội bảo ông máy bay địch có thép ở “bụng” nên bắn vào chỉ xẹt lửa mà thôi, không rơi máy bay đâu. Tức mình, ông chọn các đồi cao và bắn ngang làm nhiều tên địch bị thương khi ở gần cửa lái.

Sau đó, Pháp thả quân xuống đồi Củ Chụp. Khi ấy, quân giặc dùng phương pháp bủa lưới phóng lao, nghĩa là dội bom cho “thối đất” mới thả quân xuống nhưng không làm ông nao núng. “Cứ bắn ngay vào dù, giặc không chết thì cũng dính ngay ngọn cây.” - vừa vuốt bộ râu dài như một ông tiên nơi thâm sơn cùng cốc, già làng Tơ Tơ kể về thời hào hùng đã qua.

Nói về chuyện đánh cọp, già làng Tơ Tơ nhớ rất rõ về con cọp ba móng, nặng 150 kg, chuyên vào nhà sàn để ăn thịt đồng bào. Năm 1942, nhiều đồng bào Châu Ro đã bị cọp ăn thịt và tha luôn vào rừng, người sau cùng là ông Hồ Văn Bốn. Cả một thời, “ông ba mươi” là nỗi khiếp đảm của đồng bào. Không thể để như vậy, ông vận động bà con làm bẫy, làm hầm thuốc độc để triệt hạ. Con cọp sau vài lần bị thương đã di chuyển xuống núi Chứa Chan. Người ta ước tính con cọp này đã ăn thịt trên 100 người. Nhưng ở Chứa Chan rất vắng người nên cọp lại quay về Châu Ro. Ông Năm bảo vợ: “Hy sinh tao đi để giết nó, chứ làm sao giết được nó”. Trong lúc vợ ông khóc lóc thì ông giả bộ nằm im trên nhà sàn, không quên bố trí ma trận hầm bẫy để nhử mồi. Đúng như dự đoán, khi nhảy vào vồ ông Năm thì cọp ba móng bị sập bẫy, bộ đội cùng ông xúm vào bắt nó.

Mười năm sau đó, năm 1952 cả làng bị lụt như biển, trong một lần đi giao liên cho cách mạng ông bị một con cọp khác vồ. Khi ấy núi rừng này có rất nhiều cọp. Bà con buôn làng thường sợ bảo nhau: “Đi giao liên tiếp tế cho bộ đội không sợ địch vì nó đóng ở đâu thì biết ngay, còn cọp núp trong bụi nhảy ra thì chỉ có chết”. Khi con cọp bất ngờ nhảy ra vồ ông nhưng ông né được. Ông đã kịp rút xà-gạc (một trong những loại vũ khí tự vệ khi đi rừng, ngoài gùi, dao găm, ná của người Châu Ro) quyết tử chiến với cọp. Ông đâm một nhát chí mạng vào yết hầu con cọp. Ông đã giết được cọp chẳng thua gì chuyện Võ Tòng đả hổ của Trung Quốc.

Sự tích đồi Củ Chụp

Giờ đã gần 80 tuổi nhưng tiếng nói của ông vẫn hào sảng cùng một thân thể cường tráng. Ông kể, “17 tuổi, tao đi theo cách mạng vì không muốn làm tôi mọi cho Pháp. Khi ấy, có Bác Hồ, có Việt Minh thì lo gì không thắng lợi. Cả xã tau khi đó nổi dậy, mang tên, ná, thuốc độc lên chiến khu D với bộ đội đánh Pháp”.

Năm 1959, bộ đội trên chiến khu D bị quân địch bao vây. Vấn đề cấp thiết nhất lúc này là lương thực. Già làng Năm Nổi đã hướng dẫn đồng bào đào củ chụp để tiếp tế cho bộ đội. Cũng chính ông một mình mạo hiểm giữa bao làn đạn lên chiến khu D để chỉ cho bộ đội tự đào củ chụp mà ăn để chiến đấu.

Không chỉ có bộ đội mà Trung ương Cục cũng đóng tại đây đã đào củ chụp để ăn, lại còn làm lương khô cho những ngày gian khó tiếp theo. Sau đó, bộ đội đã thắng lớn trong trận Tua Hai. Sau trận thắng lớn này, ngọn đồi này được mọi người gọi là đồi Củ Chụp.

Già làng Năm Nổi tự hào khoe: “Cũng chính vì vậy mà ông Mai Chí Thọ, nguyên Bí thư khu ủy lúc ấy quý tao lắm đó. Sau này biết chuyện, khi ra Hà Nội, ông Đỗ Mười, ông Võ Chí Công… đều khen tao”. Trong căn nhà do Công ty Lâm nghiệp tặng năm 1995, ông có treo tấm hình ông chụp kỉ niệm với nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt, và Chủ tịch tỉnh Đồng Nai Võ Văn Một, luôn là niềm tự hào của ông.

Cũng chính vì “sự tích ở đồi Củ Chụp” mà xã Lí Lịch khi ấy, đến nay là xã Phú Lý đã được Nhà nước phong tặng hai danh hiệu anh hùng.

Giữ hồn núi rừng

Năm 1995, già làng Tơ Tơ đã được Công ty Lâm Nghiệp tặng một ngôi nhà cấp 4 khang trang. Nhưng theo thói quen giản dị, già làng Tơ Tơ cùng vợ chỉ thích sống trong nhà sàn sập xệ gần đó vừa mát, vừa gần gũi với buôn làng. Căn nhà được xây tặng, ông gọi là “nhà khách” dùng để làm nơi ở cho khách dưới xuôi, chứ ông không ở. Trong căn nhà này, ông để rất nhiều huy chương, bằng khen, ngoài ra còn có hình kỉ niệm ông chụp với Nguyên Tổng bí thư Đỗ Mười, Nguyên Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Mai Chí Thọ, các Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Phan Văn Khải… và nhiều cán bộ cao cấp khác mà ông đã có dịp tiếp tế trên đồi Củ Chụp năm nào.

Lá biếc - một loại rau rừng mà bộ đội thường ăn thay gạo năm 1959.

Sau bữa cơm đạm bạc với lá biếc và nồi canh măng do một anh công an xã cho, già làng Tơ Tơ dẫn tôi đi thăm Nhà văn hóa Châu Ro ngay gần đó. Ngồi trên thềm cửa, ông thổi đàn Kon ka la (đàn tre) với những âm thanh lên bổng xuống trầm. Xong đâu đó, ông giới thiệu các kỷ vật treo trong nhà. Nào là xà-gạc đã giết chết cọp năm 1952. Nào là ống đá lửa mà hai cục đá chạm nhau thêm vào bùi nhùi (cây đủng đỉnh) sẽ phát ra lửa để nấu cơm tiếp tế cho bộ đội trong những ngày gian khó…

Nhưng đáng xem hơn cả là bộ hàm con cọp ba móng từng ăn thịt trên 100 người, từng một thời ám ảnh cả vùng núi Chứa Chan, đến năm 1942 đã bị ông dùng bẫy giết chết. Bên cạnh đó, có cả những bộ hàm cọp dữ bị ông “trị” chỉ bằng một cây xà gạc từ những năm 1952, 1953…

Ông chỉ cho mọi người xem chiếc roi đánh cọp, thứ không thể thiếu của người Châu Ro mỗi khi lên rừng. Dù đã ngoài 80 tuổi, nhưng ông vẫn biểu diễn mạnh mẽ như thời trai trẻ khiến chiếc roi đánh cọp vang lên tiếng rin rít. Trên tường ngôi nhà sàn này còn có chiếc ống đá lửa từ thời Pháp. Trải qua hơn nửa thế kỷ, ông Năm vẫn có thể làm cho nó phát lửa khi thêm vào một ít bùi nhùi. Đây là cách lấy lửa mà ông vẫn thường nấu cơm, luộc rau rừng cho bộ đội.

Ngoài ống đá lửa, ông Năm còn giữ được những chiếc nỏ và mũi tên độc ông không nhớ đã bao nhiêu lần “hạ sát” quân thù. Thời kháng Pháp, trong khi đạn dược thiếu thốn vì chủ yếu lấy của giặc để trang bị lại cho ta, già làng Năm Nổi đã vào rừng tìm cây độc và chỉ cần thoa lên mũi tên một lớp nhầy màu đen thì giặc bị trúng tên sẽ thấm thuốc độc và chết sau đó.

Ông giới thiệu một cách tự hào về loại lá trung quân tán lá mỏng, dài như tán của mỗi bẹ dừa dùng để lợp nhà sàn, vững chắc qua năm tháng mà không hư hỏng. Già làng Tơ Tơ bảo “cố mà giữ không cho phai dấu”.

Trong vườn nhà của già làng Năm Nổi hiện còn trồng rất nhiều loại rau rừng có tác dụng chữa đau thận, đau gan, nhức đầu… rất hiệu quả. Những bài thuốc dân gian mà ông bảo do tổ tiên truyền lại, ông phải có nhiệm vụ giữ gìn. Già làng chặc lưỡi: “Lũ nhỏ bây giờ tệ quá, không nhớ nhiều về văn hóa của cha ông mình, nên tao phải nhắc nhở chúng nhiều lắm đó”.

Giờ đây, ông vẫn là tấm gương sáng để con cháu noi theo. Chiều về, dòng Xa Mát uốn quanh buôn làng như mái tóc của thiếu nữ phủ ngang vai, câu chuyện của già làng Tơ Tơ cứ gợi lên trong tôi về một thời miền Đông “gian lao mà anh dũng”.

Hoàng Hùng