Ngổn ngang… trăm nỗi

Chùa Trăm Gian - còn có tên Quảng Nghiêm Tự là ngôi chùa cổ được xây dựng vào thế kỷ XII thời nhà Lý, có cây cao bóng cả và đậm một màu cổ tích; xung quanh là núi Phượng Hoàng, núi Hoàng Xá. Chung một mái nhưng chùa có trên 400 cột, bốn cột là một gian nên có tên là Trăm Gian. Dãy lan can quanh chùa, cũng như các bậc thềm bằng đá được chạm trổ những nét hoa văn tinh tế. Phía trước chùa có dựng hai gác chuông cao hai tầng, chồng diêm, tám mái, nằm trên đồi cao với hàng trăm bậc đá. Đây là công trình kiến trúc giá trị làm bằng gỗ quý với các đầu đao cao vút, mềm mại. Trên gác chuông có treo một quả chuông lớn, đúc vào năm 1794.

Chùa Trăm Gian có 153 pho lượng tượng Phật, chủ yếu làm bằng gỗ, còn lại bằng đất nung; trong đó đáng chú ý là pho tượng Tuyết Sơn bằng gỗ điêu khắc thế kỷ XVIII; pho tượng đô đốc Đặng Tiến Đông… Ngoài ra, chùa còn lưu giữ một số hiện vật cổ quý giá như bệ thờ bằng đất nung thời Trần, khánh đồng đúc năm 1749.

Là một ngôi chùa theo kiểu “tiền Phật hậu Thần”, ngoài việc thờ Phật, trong chùa Trăm Gian còn đặt khám thờ Đức thánh bối Nguyễn Bình An, điều này thể hiện sự giao hòa giữa tín ngưỡng dân tộc với phát triển của lịch sử. Chùa luôn thu hút một số lượng lớn Phật tử du khách về chiêm bái không chỉ trong những ngày lễ hội.

Hiện nay, chùa Trăm Gian đang bị xâm lấn nghiêm trọng. Ngay cổng dẫn lên chùa là lều quán nhếch nhách và rác thải ngổn ngang. Con đường lên chùa cũng bị chiếm dụng thành nơi trưng dụng bày bán hàng hóa; dưới chân tấm biển chùa Trăm gian là một… bãi rác. Trong khuôn viên chùa, hàng chục lều quán được quây bằng bạt bày bán đủ chủng loại: hàng mã, hương hoa, đồ trang trí, nước giải khát; quán xem tử vi, số má… Ngay trong chùa, người dân vẫn vô tư bày bán… chổi chít.

Đến thăm chùa Trăm Gian, du khách, nhất là du khách nước ngoài, còn bị quấy rầy bởi đội quân bán dạo và đội ngũ “cái bang”. Bà Nguyễn Hải Lan - du khách đến từ Hà Nội tỏ ra thất vọng: “Lâu rồi tôi mới có dịp về thăm lại chùa. Đến đây rồi lại thấy buồn vì khuôn viên của chùa có nhiều rác thải, hàng quán quá”. Ông Tống Văn Quyến - Ban quản lý Di tích chùa Trăm Gian cho biết từ lâu chùa đã bị nhiều người chiếm dụng làm chỗ buôn bán. “Chúng tôi sẽ sớm bàn với Ủy ban Nhân dân xã để tìm ra những biện pháp hữu hiệu ngăn chặn và xử lý những trường hợp cố tình xâm lấn và chiếm dụng khuôn viên chùa” - ông Quyến quả quyết. Tuy nhiên, ông Quyến cho biết thêm rằng chỉ khi nào chùa được trùng tu xong (khoảng giữa năm 2009) thì mới giải quyết được tình trạng chiếm dụng trên.

Trùng tu = xây mới ?

Dù đã qua Tết Kỷ Sửu nhưng lượng du khách trong và ngoài nước thăm viếng chùa Trăm Gian vẫn không hề giảm. Hầu hết các du khách đến đây đều không khỏi xót xa và thất vọng khi chứng kiến hầu hết ngôi chùa đều được xây mới trong khi những kiến trúc cổ có giá trị lại vứt ngổn ngang.

Vẻ đẹp, nét cổ kính của chùa Trăm gian sẽ còn lại gì sau cuộc “đại trùng tu” này? “Chúng tôi đã cố gắng chạm trổ giống hệt hoa văn xưa trên những thanh gỗ mới” - một nhân viên ban “trùng tu” di tích bào chữa. Theo quan sát, chùa Trăm Gian sau đợt “đại trùng tu” chỉ giữ lại được những pho tượng quý còn lại tất cả đều được thay mới. Liệu kiểu “dỡ ra xây mới” như thế có phải là trùng tu, nâng cấp bảo vệ di tích hay chỉ là giải pháp để “bức tử” di tích?

Được biết, chùa Trăm gian xuống cấp từ lâu, cơ quan chức năng và nhân dân địa phương giúp đỡ trùng tu chùa. Trong thời gian vừa qua, chỉ còn khu chính tòa là chưa “thi công” do khách thập phương về thăm chùa vẫn đông còn lại nay sẽ tiến hành trung tu tiếp những khu còn lại.

Chùa Trăm Gian là di tích lịch sử cấp quốc gia và đây cũng là điểm đến tham quan hấp dẫn của ngành Du lịch Hà Nội nói riêng và của Du lịch Việt Nam nói chung. Hy vọng, trong quá trình trùng tu, nâng cấp, các nhà quản lý, nhà thi công cùng các cơ quan chức năng sẽ tìm ra những biện pháp hữu hiệu để gìn giữ những nét kiến trúc và những di vật có giá trị về lịch sử và văn hóa đúng với nét cổ kính vốn có của ngôi chùa hàng trăm năm tuổi.

Thưởng Hải Ninh