Bám rễ cứng

Đến chân núi Dài (huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang), hàng ngàn, hàng triệu bụi tầm vông đập vào mắt. Tầm vông sống trên triền dốc, vườn nhà, chúng mọc thành bụi, chẳng cần chăm sóc vẫn xanh um, tươi tốt. Những cây tầm vông vươn mình trong nắng gió, trong cát núi vàng vàng, trong cái khắc nghiệt miệt đất Tri Tôn này tựa như con người xứ núi.

Không biết vì sao cây tầm vông lại bám rễ nơi đây, chỉ một sự thật là tầm vông đã có mặt từ trước khi con người khám phá vùng đất Thất Sơn huyền bí. Tầm vông cũng là loại cây dễ trồng, không cần công chăm sóc, chỉ cần đặt một góc, vài năm sẽ thành bụi xanh um và cứ thế lên măng, cứng cáp. Tầm vông vùng đất Tri Tôn này được cái rất chắc, dẻo, thẳng có thể dùng làm nhiều vật dụng khác nhau như sào, thang, nhà, cột… Khi được dùng phổ biến với những ưu thế vượt trội thì tầm vông vùng đất Thất Sơn có thêm tên: cây thoát nghèo.

Dẫn chúng tôi thăm vườn tầm vông lâu đời xứ này, chú 3 Lũy (Diên Văn Lũy, 80 tuổi, ngụ ấp An Ninh, xã Lương Phi, huyện Tri Tôn) bảo rằng: “Cây tầm vông này ngày trước chỉ để làm đồ lặt vặt trong nhà như cán búa, cán dao hay cột kèo nhà lá. Khoảng chục năm nay, người ta mua tầm vông nhiều, thương lái dọ hỏi quá trời. Nói thiệt, phần nào cũng nhờ bán cây tầm vông mà tui nuôi 5 đứa con đỗ đạt thành tài. Tụi nhỏ dựng vợ gả chồng về thành phố, lên Sài Gòn hết, hai vợ chồng già quây quần bên vườn tầm vông này sống khỏe”. Từ vườn tầm vông gần 3 ha, chú 3 Lũy thu về cả trăm triệu đồng mỗi năm.

Trải rộng bóng râm

Tại bến Xã (xã Lương Phi) có bãi tầm vông lớn nhất vùng. Trên bờ, hàng chục lò uốn đang hoạt động hết công suất, hàng trăm con người đang nhanh tay uốn thẳng những ngọn tầm vông phất phơ trên ngọn lửa hồng. Hàng trăm con người đang tất bật chặt, róc, uốn, đẻo thang… để kịp những chuyến hàng.

Bến Xã có 5 trại: Hai Ngọc, Bảy Sách, Hai Mẫn, Sáu Kiểng, Ba Bul. Mỗi trại có từ 4 đến 7 lò uốn, thu hút trên chục nhân công làm việc mỗi ngày. Ngoài Bến Xã, còn có các bãi ăn hàng tầm vông như bến Bò, bến đầu lộ ba Chúc… mỗi ngày tiêu thụ khoảng 10 ngàn cây tầm vông đi các tỉnh đồng bằng, nhiều nhất là Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng.

Chị 7 Nguyệt (ấp An Ninh), một trong những thợ uốn tầm vông lành nghề, tâm sự: “Năm nay, tầm vông ăn hàng mạnh, vựa luôn đầy hàng nên nhân công uốn, róc như chúng tôi thu nhập cũng khá”. Là lao động nghèo, lại đến 8 mặt con, vợ chồng chị ngày trước làm biết bao nghề mà cái nghèo cái khó vẫn cứ đeo đẳng. Khi cây tầm vông bắt đầu chạy hàng, sẵn biết cách uốn tầm vông từ thuở bé, vợ chồng chị bắt đầu đeo nghề uốn tầm vông quanh năm suốt tháng. Bây giờ vợ chồng chị đã cất được căn nhà để ở, mấy đứa con đều cắp sách đến trường.

Những thợ uốn lành nghề mỗi ngày có thể uốn từ 200 đến 800 cây. Giá công uốn mỗi cây là 500 đồng.

Tầm vông tầm hai năm tuổi bắt đầu thu hoạch. Tầm vông thu hoạch gần như quanh năm, khoảng tháng 6 - 7, tầm vông măng lên thì ngưng bớt.

Sau khi róc lá, cành, tầm vông sẽ được uốn thẳng - khâu quan trọng nhất, quyết định chất lượng và độ sắc xảo của tầm vông. Cây thẳng, ít đốm (do quá lửa) sẽ có giá cao và ngược lại. Người thợ lành nghề mới biết cách đảo chiều tầm vông tạo dáng thẳng, nhìn ngọn lửa, chiếu thổi của gió mà dàn điều thân từ gốc đến ngọn. Mỗi mẻ tầm vông ăn thước củi được trăm cây. Tầm vông thành phẩm chia làm nhiều loại theo kích thước, từ 4 - 9 mét, giá 4.000 - 6.000 đồng/mét.

Nhìn cảnh bến Xã ghe xuống tấp nập lên hàng, chủ vựa Hai Ngọc vui mừng: “Làm ăn được vầy hoài, chẳng mấy năm nữa, cây tầm vông miệt này sẽ trở thành cây làm giàu cho coi. Lúc đó, sẽ chẳng còn ai dám bảo cuộc sống bấp bênh phất phơ như ngọn tầm vông nữa rồi!”.

Bài và ảnh Nguyễn Huỳnh