Qua gần hai năm hoạt động, Trung tâm đã tiếp cận ở những mức độ khác nhau về di sản của trên 100 nhà khoa học với nhiều tài liệu, hiện vật, hình ảnh, băng tư liệu... có giá trị về nhiều mặt. Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về Trung tâm, Báo Du lịch đã có cuộc trao đổi cùng PGS.TS Nguyễn Văn Huy - Giám đốc Trung tâm.
PV: Thưa PGS.TS Nguyễn Văn Huy, xin ông cho biết đôi nét về sự ra đời và phương thức hoạt động của Trung tâm?
PGS.TS Nguyễn Văn Huy (PGS.TS NVH): Trung tâm CPD do một nhóm các nhà khoa học thuộc lĩnh vực y tế có sáng kiến thành lập. Đây là các bác sĩ đã hình thành và xây dựng Bệnh viện Madlatec. Ngoài hoạt động y tế, chăm sóc sức khỏe cho nhân dân, nhóm các nhà khoa học này rất tâm huyết với việc tôn vinh truyền thống hiếu học, đặc biệt truyền thống khoa học Việt Nam nên chủ trương thành lập một Trung tâm để nghiên cứu, bảo tồn di sản của các nhà khoa học Việt Nam.
Trung tâm có nhiệm vụ: sưu tầm và xây dựng hồ sơ lưu trữ cá nhân của các nhà khoa học, trong đó đặc biệt chú trọng đến các tài liệu, tư liệu chưa công bố, các bản thảo và bút tích, các tư liệu cá nhân, kỷ vật... của các nhà khoa học. Các cán bộ của Trung tâm sẽ ghi âm, quay video phỏng vấn các nhà khoa học về tiểu sử, ký ức và quá trình hoạt động cùng những đóng góp cho khoa học; sưu tầm các tư liệu, hình ảnh, phim tư liệu của cá nhân, gia đình, tổ chức, đoàn thể liên quan đến nhà khoa học trong mọi bối cảnh, thời gian để có thể dựng lại cuộc đời và sự nghiệp của nhà khoa học.
PV: Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tiểu sử cá nhân của các nhà khoa học là một nhiệm vụ lâu dài. Trung tâm đã đạt được kết quả như thế nào và gặp phải những khó khăn gì? Thưa ông!
PGS.TS NVH: Trong gần hai năm qua,Trung tâm đã tiếp cận ở những góc độ khác nhau về di sản của trên 100 nhà khoa học, thực hiện hơn 2.000 phút video, trên 10.000 phút phỏng vấn ghi âm và sưu tầm được gần 10.000 đầu tài liệu, hiện vật, ảnh tư liệu. Nhiều nhà khoa học đã tặng hoặc ủy thác cho Trung tâm lưu giữ những bản thảo, tư liệu khoa học, tư liệu cá nhân, bút tích … được lưu giữ cẩn thận trong suốt cuộc đời như: GS.TSKH Lê Thế Trung, GS.TS KH Bùi Đại, GS Nguyễn Tài Thu, PGS Lê Sỹ Toàn, GS.TS Nguyễn Thúc Tùng… thuộc lĩnh vực y học, GS.TSKH Nguyễn Đức Cương, GS.TSKH Trương Khánh Châu, TS Huỳnh Tùng… thuộc lĩnh vực khoa học Quân sự. GS.TS Lê Đình Quang (Khí tượng học); GS Văn Tạo (Sử học), GS Lê Thi (Triết học), GS.TSKH Võ Quý (Sinh học)… Nhiều gia đình của các nhà khoa học quá cố như GS Nguyễn Trinh Cơ, GS Nguyễn Sỹ Quốc, PGS.TS Phan Quang Tuệ… cũng đã ủy thác cho Trung tâm lưu giữ hoặc kiểm kê tại gia các bộ sưu tập cá nhân của các nhà khoa học. Tiêu biểu nhất phải kể bộ sưu tập cá nhân của GS.TSKH, bác sĩ Nguyễn Văn Nhân - một chuyên gia đầu ngành về chấn thương chỉnh hình quân đội với trên 4.000 hạng mục, gồm toàn bộ thư viện sách, vở ghi chép, bản thảo, các công trình nghiên cứu khoa học, các bản báo cáo về sáng kiến, các hiện vật và nhiều tài liệu liên quan đến những đóng góp của ông đối với ngành khoa học chấn thương chỉnh hình. Khối tư liệu cá nhân đồ sộ này đã được ông tích lũy và lưu giữ trong suốt hơn 60 năm làm công tác nghiên cứu khoa học và cứu chữa cho thương bệnh binh. Ngày 3/5/2010 ông đã chính thức ủy thác cho Trung tâm lưu giữ.
Khó khăn lớn nhất hiện nay của Trung tâm đó là làm sao cho mọi người, cho xã hội hiểu được giá trị của việc lưu trữ, bảo tồn những tư liệu cá nhân, nhất là những tư liệu chưa được công bố về cuộc đời và những đóng góp của các nhà khoa học đối với xã hội; làm sao cho cho các nhà khoa học tin cậy vào Trung tâm, trao tặng, ủy thác những tài liệu, hiện vật của mình cho Trung tâm lưu giữ, bảo tồn. Không chỉ có vậy, hiện nay đối với những di sản, hiện vật, tài liệu của các nhà khoa học mà cán bộ của Trung tâm đã sưu tầm về thì vấn đề tổ chức bảo quản, lưu trữ sao cho tốt cũng là thách thức với chúng tôi. Chúng tôi cũng gặp phải vấn đề liên quan đến sở hữu cá nhân trong việc khai thác, sử dụng, phát huy các di sản này.
PV: Xin ông cho biết hướng hoạt động trong thời gian tới và Trung tâm sẽ làm gì để phát huy những giá trị di sản của các nhà khoa học Việt Nam?
PGS.TS NVH: Trung tâm đã được cấp giấy phép đầu tư với diện tích 25ha tại huyện Cao Phong, tỉnh Hoà Bình. Trong tương lai xa mọi hoạt động của Trung tâm sẽ chuyển về đây, hiện tại Trung tâm có Văn phòng đại diện tại Phường Phúc Xá, Quận Ba Đình, Hà Nội. Trong giai đoạn này cán bộ của Trung tâm đang tập trung nghiên cứu, đẩy mạnh sưu tầm và xử lý, phân loại, bảo quản những tài liệu, hiện vật đã sưu tầm được; đẩy mạnh công tác truyên truyên để mọi người dân, nhất là các nhà khoa học hiểu về Trung tâm, ủng hộ và đóng góp tài liệu hiện vật cho Trung tâm.Với chức năng, nhiệm vụ của mình, trong thời gian tới Trung tâm sẽ tổ chức trưng bày, trước hết là trên mạng để giới thiệu về cuộc đời sự nghiệp và những cống hiến của các nhà khoa học trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Trung tâm cũng bắt đầu tiến hành xây dựng ngân hàng dữ liệu về các nhà khoa học Việt Nam. Trong một tương lai không xa Trung tâm sẽ là một mô hình đa chức năng như một bảo tàng, một thư viện, một trung tâm lưu trữ cá nhân kết hợp với các dịch vụ khoa học, văn hóa và du lịch, phục vụ cho nhu cầu đa dạng của mọi đối tượng khác nhau.
PV : Xin trân trọng cảm ơn ông!
Mạnh Sơn