Đó chính là Hoàng thành thời Lê

Dự án triển khai năm 2006. Cuối năm 2009 đến nay, khi dự án con đường đang vào giai đoạn nước rút, người dân đã phát hiện nhiều hiện vật cổ. Ngày 29/4/2010, GS Phan Huy Lê, chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cùng các nhà văn hóa, lịch sử đã đến tận công trường để xem xét những hiện vật. GS Phan Huy Lê đã khẳng định: “Đây chính là Hoàng thành thời Lê” và GS Phan Huy Lê đã chứng minh cho chúng tôi qua bản đồ Hồng Đức vẽ năm 1490. GS đã chỉ rõ, đường Hoàng Hoa Thám được xây dựng trên một đoạn Hoàng thành Thăng Long xưa.

Đồng quan điểm với GS Lê, PGS.TS Nguyễn Lân Cường, Hội khảo cổ học Việt Nam nhận định: “Quan sát trên công trường ta có thể thấy rất rõ những hiện vật thời Lê nằm sâu đến 5m so với mặt đường và nhận ra tầng lớp đất đắp thành cũ gồm lớp đất thịt và thỉnh thoảng lẫn gạch và những di vật thuộc niên đại thời Lê sơ. 

                
                      PGS.TS Nguyễn Lân Cường 
                      với những mảnh gốm cổ tại hiện trường

Để khẳng định đây là Hoàng thành Thăng Long thời Lê, PGS.TS Trịnh Sinh,Viện Khảo cổ học đã trích dẫn trong Đại Việt Sử ký Toàn thư để thấy đoạn thành cổ này đã được xây công phu ra sao (xem quyển 15, tờ 26b).

Chỉ vì không thực hiện đúng Luật Di sản văn hóa

Ngay sau khi các nhà khoa học khẳng định đây là Hoàng thành thời Lê, quá trình thi công vẫn diễn ra chủ yếu là vào... ban đêm. Nhiều hiện vật có giá trị lịch sử trở thành những mảnh vỡ sau khi bị máy xúc của các đơn vị thi công tàn phá, cào xúc đổ đi và san phẳng bằng cát, đất và gạch vữa, thậm chí đổ bê tông với ý đồ coi như mọi chuyện đã rồi, điều này đã gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu lịch sử tìm hiểu.

Trước thực trạng trên, PGS.TS Hán Văn Khẩn rất lo lắng: “Qua thời gian với sự thăng trầm của lịch sử, nhiều phần của Hoàng thành đã bị chôn lấp. Trong khi Đại lễ nghìn năm Thăng Long – Hà Nội đang đến gần, thì ở ngay giữa lòng Hà Nội này, Hoàng thành nghìn năm liên quan đến Thăng Long lại bị tàn phá, di tích đang đứng trước nguy cơ bị biến mất, thật đáng buồn”.

Trong khi đó, về phía đơn vị thi công, Sở GTVT Hà Nội trong công văn 614/CV - GTVT do ông Nguyễn Quốc Hùng, Giám đốc ký, giải thích rằng: “Trong danh mục các di sản văn hóa quốc gia hiện nay không có tên đường Hoàng Hoa Thám là di sản văn hóa. Trong quá trình triển khai thi công đến nay, Sở GTVT và các đơn vị liên quan chưa phát hiện ra bất kỳ một vật phẩm nào liên quan đến di sản văn hóa dân tộc!?”.

Về lý do của các đơn vị thi công và nhà quản lý đưa ra, GS Phan Huy Lê cho biết: “Quyết định thực hiện xây dựng đoạn đường, chiểu theo Luật Di sản mà nói thì họ không vi phạm vì đoạn thành trên chưa được xếp hạng di tích. Hơn nữa, với nhà quản lý thì có thể họ cho rằng đây chỉ là đường giao thông. Tuy nhiên, sau khi đào lên, nhất là sau khi có nhà khoa học lên tiếng trên báo chí, phải dừng việc xây dựng ngay lập tức. Trong điều 32 Luật Di sản có quy định nếu xây dựng lộ ra các hiện vật có khả năng là di tích, di vật thì việc thi công phải tạm dừng để các cơ quan chuyên môn kiểm tra. Nếu đúng đó là di tích, di vật thì công trình phải dừng lại. Trong khi đó, các đơn vị thi công biết mà vẫn cứ tiếp tục thi công là sai. Các cơ quan đầu tư là đơn vị buộc phải biết Luật Di sản mà hành động như vậy cũng sai”.

Năm 2006, Cục Di sản văn hóa đã có công văn số 679/ DSVH – DT gửi UBND TP. Hà Nội và Sở Văn hóa thông tin (nay là Sở VHTTDL) cảnh báo việc quy hoạch dự án sẽ ảnh hưởng đến di tích thành Đại La. Đồng thời đề nghị UBND TP. Hà Nội chỉ đạo các cơ quan liên quan có kế hoạch nghiên cứu về di tích này để đề xuất phương án giải quyết đáp ứng được công tác bảo tồn di sản văn hóa và phát triển kinh tế xã hội của thành phố.

Trong khi đó, ông Trường Thành, Trưởng phòng nghiệp vụ cơ sở - Ban Quản lý di tích và danh thắng Hà Nội (Sở VHTTDL Hà Nội) cho biết, năm 2006 sau khi gửi công văn thông báo dự án xây dựng này đến quận Tây Hồ, Ba Đình, Sở GTVT đã không hỏi ý kiến của Sở VHTTDL Hà Nội. Đây chính là nguyên nhân gây nhiều ý kiến không đồng thuận trên dư luận”. Công văn số 751/ VHTTDL – BQLDT ngày 9/4/2010 do ông Nguyễn Đức Hòa, Phó giám đốc Sở VHTTDL Hà Nội ký, gửi UBND TP. Hà Nội nêu rõ: “Bản đồ Thăng Long thời Hồng Đức 1490 đang lưu giữ tại Viện thông tin khoa học xã hội, một trong những nhân chứng quan trọng minh chứng cho sự tồn tại của thành Đại La. Là dấu tích dưới mặt đường Hoàng Hoa Thám, Thành là di tích gắn liền với lịch sử ngàn năm Thăng Long nên trong quy hoạch tổng thể thành Thăng Long các nhà khoa học đều đánh giá cao vai trò bảo tồn của vòng thành ngoài (đường Hoàng Hoa Thám hiện nay) nhất là trong dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội”.

Cho đến ngày 6/5/2010, ông Nguyễn Hoàng Linh, Phó giám đốc Sở GTVT Hà Nội cho biết: Sở đã chỉ đạo Ban quản lý dự án làm việc với Cục Di sản và Sở VHTTDL Hà Nội để thống nhất ngày giờ làm việc, mời các chuyên gia khảo cổ học vào thám sát. Ông Linh cũng khẳng định sẽ chỉ dừng thi công đoạn đường qua Hoàng thành, còn những phần việc nào không dính dáng tới Hoàng thành thì các đơn vị vẫn sẽ tiếp tục thi công để cố gắng bảo đảm tiến độ xây dựng đường Văn Cao - Hồ Tây.

Giải pháp nào bảo tồn Hoàng thành thời Lê?

GS Phan Huy Lê - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam: “Cần sớm xây dựng Quy hoạch khảo cổ học Hà Nội”

Trước hết cần nhận thức cho đúng giá trị của di tích Hoàng thành Thăng Long. Muốn vậy, cần sớm xây dựng qui hoạch khảo cổ học Hà Nội. Hà Nội là Thủ đô, có bề dày lịch sử văn hóa nghìn năm, chưa kể thời tiền Thăng Long hàng mấy thế kỷ trước đó, đặc biệt là khu trung tâm tức khu kinh thành Thăng Long xưa, các loại hình di tích phân bố khá dày đặc trên mặt đất và dưới mặt đất là cả một Thăng Long trong lòng đất, nên việc xây dựng một Quy hoạch khảo cổ học đặt ra rất cấp thiết, bức xúc. Có một Quy hoạch khảo cổ học có chất lượng cao thì công việc quy hoạch, xây dựng sẽ được triển khai một cách chủ động, có kế hoạch trên cơ sở kết hợp giữa bảo tồn và phát triển một cách hài hòa.

Thời gian tới, cơ quan có trách nhiệm của Hà Nội và Bộ VHTTDL nên tổ chức hội thảo khoa học hay lập hội đồng khoa học để xem xét, thẩm định một cách khoa học và kiến nghị phương án bảo tồn. Đối với đoạn đã bị đào phá thì cần cân nhắc kỹ và đưa ra phương án xử lý thỏa đáng. Dù chọn phương án nào thì luôn luôn phải ứng xử một cách văn hóa đối với một di sản văn hóa của Thăng Long nghìn năm văn hiến, nhất là khi đang chuẩn bị kỷ niệm nghìn năm Thăng Long.

PGS.TS Tống Trung Tín - Viện trưởng Viện Khảo cổ học Việt Nam: “Cần bảo vệ ngay những đoạn Hoàng thành trên phố Hoàng Hoa Thám”

Về đoạn Hoàng thành dài mấy cây số nằm trên phố Hoàng Hoa Thám, chúng ta nên triển khai công tác khảo cổ học ở giai đoạn ban đầu để xếp hạng di tích lịch sử cần phải bảo vệ. Và nếu có phải xây dựng ở khu vực đó thì chúng ta nên thiết kế thế nào đó để vẫn xây dựng được công trình mà vẫn giữ nguyên được đoạn thành độc đáo đó. Chúng tôi sẽ kiến nghị TP. Hà Nội cần có những biện pháp bảo vệ những đoạn Hoàng thành còn lại trên phố Hoàng Hoa Thám.

PGS.TS Nguyễn Lân Cường - Hội Khảo cổ học Việt Nam: “Cần đình chỉ thi công tại nơi phát hiện Hoàng thành”

Đối với đoạn thành tại đường Hoàng Hoa Thám đã bị đào phá, cần tạm đình chỉ thi công để các nhà khảo cổ học đến khảo sát, khai quật sâu cho đến hết chân thành, xác định quá trình xây đắp, tu bổ qua các thời kỳ, xác định giá trị của Hoàng thành. Trên cơ sở đó, lập hồ sơ khoa học cung cấp những cứ liệu khoa học hết sức quan trọng để góp phần nghiên cứu lịch sử các vòng thành. Các di vật cần thu thập, chỉnh lý, lập hồ sơ khoa học, đưa vào trưng bày tại Bảo tàng Hà Nội trong dịp kỷ niệm Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu và đánh giá đó, các nhà khoa học sẽ đề xuất giải pháp xử lý theo đúng Luật Di sản văn hóa và cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét, quyết định.

Ông Phạm Huy Thuận - Tổ trưởng tổ 51 Phường Thụy Khuê (Tây Hồ - Hà Nội): “Nên lấp đoạn đường đã đào để bảo vệ di tích”

Là người dân sống ở khu vực này đã lâu, chúng tôi biết nơi đây là một phần Hoàng Thành Thời Lê từ năm 2000 khi quy hoạch đường Hoàng Hoa Thám. Năm 2006 chúng tôi đã phản ánh đến các cơ quan chức năng khi phát hiện nhiều di vật cổ. Đến tháng 6 năm 2009, việc thi công công trình đã làm lộ ra nhiều di vật chứng tỏ đây là Hoàng thành thời Lê, chúng tôi đã thu thập hiện vật và cùng ký vào đơn để gửi Cục Di sản và các cơ quan chức năng để bảo vệ Hoàng thành. Theo tôi, trước hết phải tạm dừng thi công khu vực di tích, nên lấp đất lại để bảo vệ di tích, chờ những cuộc khai quật, thám sát của các cơ quan chức năng sau này.

Mạnh Hà - Hải Ninh