Hội thảo đã diễn ra sôi nổi với nhiều bản tham luận của các chuyên gia kinh tế đầu ngành của Việt Nam cũng như Hàn Quốc xoay quanh các vấn đề: khủng hoảng tài chính khu vực châu Á năm 1997, tác động của khủng hoảng đến kinh tế Hàn Quốc, về những phản ứng chính sách của Hàn Quốc để thoát khỏi khủng hoảng; vấn đề khủng hoảng kinh tế toàn cầu và tác động đến Việt Nam; vấn đề cải tổ khu vực tài chính tiền tệ sau khủng hoảng,… trong đó đáng chú ý là bản tham luận: “Khủng hoảng kinh tế toàn cầu và bài học cho Việt Nam” của nguyên Phó Thủ tướng, nguyên Bộ trưởng Bộ Kinh tế và Tài chính Hàn Quốc – TS. O-Kyu Kwon. Bản tham luận đã phân tích rất chi tiết về phản ứng chính sách của Hàn Quốc hướng vào 6 lĩnh vực cơ bản đã đưa Hàn Quốc thoát khỏi khủng hoảng tài chính khu vực (năm 1997), trở thành một “thần kỳ sông Hàn”, đó là: Tái cơ cấu ngay lập tức khu vực tài chính và doanh nghiệp; củng cố hệ thống giám sát tài chính; tinh giản thủ tục phá sản; cải tiến công tác quản trị doanh nghiệp; điều chỉnh chính sách kinh tế vĩ mô và tăng cường mạng lưới an sinh xã hội; tham gia tích cực vào tiến trình xây dựng cấu trúc tài chính quốc tế. Từ những thành công đó, TS. O – Kyu Kwon đã rút ra những kinh nghiệm quý báu cho nền kinh tế Việt Nam.

1. 6 bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

- Thứ nhất: trong bối cảnh thị trường sụp đổ và vòng luẩn quẩn của tình trạng vỡ nợ ngày càng tăng tiến hành tái cơ cấu lại ngay và toàn diện là rất cần thiết. Để thực hiện mục tiêu này thì quá trình tái cơ cấu cần đặt dưới sự điều hành của Chính phủ và sử dụng nguồn vốn quốc gia là rất cấp bách.

- Thứ hai: cần đồng thời tiến hành tái cơ cấu tài chính và doanh nghiệp vì tái cơ cấu doanh nghiệp chỉ có thể thực hiện được nhờ các thể chế tài chính vững mạnh, và các thể chế tài chính chỉ vững mạnh khi các doanh nghiệp vững mạnh.

- Thứ ba: Quá trình tái cơ cấu phải được theo đuổi với một khuôn khổ nhất quán nhằm ngăn chặn rủi ro đạo đức nghiệm trọng và giành được sự ủng hộ của công chúng. Việc chia sẻ gánh nặng đồng đều và nghiêm túc tuân thủ trách nhiệm về phá sản cũng rất cần thiết để đạt được những mục tiêu này. Theo đó một cơ quan giám sát thống nhất sẽ rất hữu ích đối với việc tái cơ cấu một cách hiệu quả.

- Thứ tư: Trong điều kiện cơ sở pháp lý yếu kém xây dựng thoả thuận giải quyết là một biện pháp hiệu quả nhằm tiến hành tái cơ cấu nhanh chóng. Tuy nhiên, cần nhanh chóng hình thành cơ sở pháp lý để nâng cao tính khách quan của hoạt động tái cơ cấu và mức độ tín nhiệm quốc tế. Việc này cũng giúp đạt được quá trình tái cơ cấu thuận lợi thông qua cơ chế thị trường trong tương lai.

- Thứ năm: Hợp tác quốc tế với các tổ chức lớn, tham gia vào các chương trình của IMF, chủ động tham gia thảo luận xây dựng nền tài chính quốc tế, tiến hành đàm phán vay nợ nước ngoài dưới góc độ nghiên cứu kỹ những cuộc đàm phán trước đó, và các hoạt động IR cũng có vai trò rất quan trọng.

- Thứ 6: Các cuộc cải cách cơ bản phải được tiến hành song song với nhanh chóng tái cơ cấu bao gồm quản lý kinh tế vĩ mô chặt chẽ (thiết lập hệ thống cảnh báo sớm, quản trị tốt doanh nghiệp, cải cách thị trường lao động và khu vực nhà nước, mở rộng mạng lưới an sinh xã hội,…).

2. Nhu cầu cơ cấu lại của Việt Nam có thể tăng gấp đôi so với Hàn Quốc

Đáp lại bài phát biểu của TS. O Kyu Kwon, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Khoan tỏ ra rất tâm đắc và trân trọng với những bài học kinh nghiệm của Hàn Quốc. Ông đặc biệt tâm đắc với chính sách: cơ cấu lại hệ thống tiền tệ phải đi đôi với cơ cấu lại hệ thống doanh nghiệp. Trong khi đó cơ cấu lại hệ thống doanh nghiệp của Việt Nam chưa đạt đúng mức của nó. Để đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng tài chính thì đòi hỏi phải cơ cấu lại nền kinh tế đồng bộ trên nhiều phương diện chứ không chỉ đối phó lại với khủng hoảng. Nhu cầu cơ cấu lại nền kinh tế của Việt Nam có thể tăng gấp đôi so với Hàn Quốc. Bài học về kích cầu tiêu dùng là một bài học lớn không chỉ đối với Việt Nam mà của chung tất cả các nước trên thế giới. Cùng một lúc phải giải quyết 3 vấn đề: xử lý đúng đắn tỷ giá hối đoái đồng tiền: làm sao để tăng xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu, giữ ổn định đồng tiền là một bài toán rất khó đối với Việt Nam,….

Đồng thời nguyên Phó Thủ tướng cũng chỉ ra những điểm khác biệt của Việt Nam so với Hàn Quốc bên cạnh những điểm tương đồng đó là: nền kinh tế Việt Nam yếu hơn rất nhiều so với Hàn Quốc. Do yếu kém về kinh tế nên sản xuất nông nghiệp của Việt Nam vẫn chiếm rất cao trong khi đó Hàn Quốc là nước công nghiệp phát triển cao đứng trong hàng ngũ thành viên OECD. Do yếu kém hơn các nước bạn nên Việt Nam phụ thuộc vào nền kinh tế thế giới rất lớn. Ví dụ như năm 2007, nhập khẩu của Việt Nam chiếm hơn 90% GDP, xuất khẩu hơn 70% GDP. Vì thế tác động của khủng hoảng tài chính chủ yếu qua kênh này. Hệ thống tài chính Việt Nam rất non kém nên liên kết với thị trường thế giới chưa sâu. Trong khi ở Hàn Quốc là một nền kinh tế thị trường phát triển cao, hoàn chỉnh còn Việt Nam mới chuyển từ nền kinh tế tập trung sang nền kinh tế thị trường. Thể chế kinh tế thị trường đang trong quá trình hoàn chỉnh. Do tính chuyển tiếp đó nên vai trò nhà nước ở Việt Nam có cái khác so với Hàn Quốc.

Với việc chỉ ra những điểm khác biệt đó, nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan mong muốn Việt Nam sẽ suy tư để làm sao áp dụng những bài học kinh nghiệm quý báu đó một cách hợp lý nhằm phát huy hiệu quả cao nhất.

Cuối cùng nguyên Phó Thủ tướng cũng chỉ ra một điều rất đáng học tập nữa của Hàn Quốc, đó là: thoát khỏi khủng hoảng Hàn Quốc đã xây dựng cho mình một hệ thống bài học kinh nghiệm rất quý báu còn Việt Nam thì không có. Những kinh nghiệm về tái cơ cấu phong phú không chỉ giúp Hàn Quốc thoát khỏi khủng hoảng tài chính của năm 1997 mà còn sẽ giúp đối phó với những tình huống có thể xảy ra trong tương lai khi cần thiết.

Lưu Trinh