Bình Định có một mạch nguồn văn hóa rất xa xưa, nếu nói phía Bắc có nền văn hóa Đông Sơn, phía Nam có nền văn hóa Óc Eo thì Bình Định, trung điểm của khu vực miền Trung có nền văn hóa Sa Huỳnh - Truông Xe. Thừa hưởng một mạch nguồn văn hóa đồ sộ và cổ xưa cùng với hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, văn hóa Bình Định vừa lan tỏa vừa tiếp nhận những giá trị của nền văn hóa khác để bồi đắp, làm phong phú cho mình. Quê hương của người anh hùng dân tộc Quang Trung – Nguyễn Huệ, hơn 200 năm trôi qua những dấu ấn về phong trào triều đại Tây Sơn còn in đậm nơi đây. Thành Hoàng Đế , Bảo tàng Quang Trung, những làng võ, làng nghề... Với một bên là núi non trùng điệp, một bên là biển rộng bao la. Ngay trên mãnh đất này chúng ta bắt gặp một khung cảnh sơn thủy hữu tình, một sự hội tụ, giao hòa quấn quýt giữa núi sông và biển. Sự gắn bó thân thiết giữa con người với cảnh sắc thiên nhiên tự ngàn đời kết tụ đã làm nên cái hồn đất, hồn người rất riêng Bình Định.
Với bờ biển dài, Bình Định có nhiều lợi thế về tiềm năng du lịch, văn hóa, cả về văn hóa vật thể lẫn phi vật thể. Quả là tạo hóa đã hào phóng ban tặng cho Thành phố biển Quy Nhơn những bãi cát dài ngập tràn ánh nắng, những làn nước trong xanh mát lành cùng nhiều danh thắng với cảnh sắc hùng vĩ bao la nhưng không kém phần thơ mộng. Một Ghềnh Ráng nên thơ, bãi tắm Hoàng Hậu kiêu sa, quyến rũ trong buổi hoàng hôn, một Cù Lao Xanh mời gọi, một Phương Mai với ánh nắng dát vàng trên những đồi cát trắng mênh mông… Đó là tất cả những gì thuộc về thành phố biển Quy Nhơn. Từ Ghềnh Ráng (đồi Thi nhân) du khách có thể nhìn thấy toàn cảnh thành phố từ trên cao, nhìn ra cửa Thị Nại mênh mông sóng nước, đến đảo Yến, hòn Khô, thả hồn theo những dòng nước trong xanh của đêm trăng rằm trên chiếc thuyền dạo quanh đầm Thị Nại… Theo dốc Mộng Cầm trên đồi Ghềnh Ráng - tên người yêu thi sĩ Hàn Mặc Tử du khách sẽ bắt gặp phần mộ của nhà thơ đang gối đầu vào dãy núi cao hướng tầm nhìn ra biển trời bao la. Với Hàn Mặc Tử thì Quy Nhơn là nơi ông viết ra những vần thơ nổi tiếng, đỉnh cao của sự nghiệp được thăng hoa, kết tụ thành trăng sao.
Chỉ có trăng sao là bất diệt
Cái gì khác nữa thảy đi qua
Đến Quy Nhơn chắc hẳn ai ai cũng muốn được tận mắt chiêm ngưỡng cây cầu Thị Nại vượt biển dài nhất Việt Nam. Sự hình thành cây cầu này không chỉ mang ý nghĩa thu hẹp khoảng cách địa lý giữa tp Quy Nhơn với bán đảo Phương Mai, mà còn là điểm nhấn hấp dẫn biết bao du khách gần xa, mở ra một cánh cửa cho sự phát triển Du lịch.
Là tỉnh có bề dày truyền thống lịch sử - văn hóa lâu đời có hệ thống di tích đậm đặc. Từ thế kỷ thứ X, Bình Định từng là cố đô của Vương quốc Chăm Pa và trong suốt 500 năm tồn tại các vương triều này để lại nhiều di sản văn hóa vô giá như: thành Đồ Bàn và hệ thống di tích 13 ngôi tháp Chăm còn khá nguyên vẹn. Hệ thống tháp Chàm ở Bình Định xây dựng vào thế kỷ 12 - 13, được đánh giá rất cao cả về quy mô, số lượng và kiến trúc độc đáo của nó. Hiện nay vẫn được các nhà khảo cổ học nghiên cứu để tìm ra những điều bí ẩn trong nghệ thuật xây dựng tháp cùng những bức phù điêu mang đậm nét Chăm với một “gu” rất riêng. Trong đó tháp Dương Long (tháp Ngà) thuộc địa phận của xã Bình Hòa, huyện Tây Sơn là khu tháp nổi bật không chỉ ở kích thước đồ sộ, mà còn ở hình dáng đặc biệt của nó. Tháp có kiến trúc uy nghi, nghệ thuật điêu khắc được trạm trổ điêu luyện với những đường nét độc đáo, mang tính hoành tráng, lộng lẫy vừa tinh tế mềm mại với những phù điêu, họa tiết trang trí sống động, chân thật mà kỳ bí huyền ảo. Không thể không nhắc đến 2 cụm tháp cũng không kém phần độc đáo là tháp Cánh Tiên và tháp Bánh Ít. Tháp Cánh Tiên được xây dựng ngay ở trung tâm thành Đồ Bàn. Có thể nói đây là một kiến trúc còn khá nguyên vẹn, nhìn từ xa trông giống như đôi cánh của nàng tiên đang bay lên trời xanh. Khác với các tháp khác tháp Cánh Tiên được xây dựng bằng chất liệu sa thạch, xung quanh có nhiều phù điêu chạm khắc. Không giống như Cánh Tiên, Bánh Ít có đến 4 tòa tháp lớn nhỏ khác nhau nằm trên một đỉnh đồi thuộc xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước. Đứng xa cụm này trông như những chiếc bánh ít lá gai thường thấy trong các dịp lễ cúng ở miền Trung. Ngoài ra còn phải kể đến các tháp: Tháp Đôi, Phú Lốc, Thủ Thiệm, Bình Lâm…Mỗi tháp mang một sắc thái vẻ đẹp riêng biệt. Phú Lốc ngạo nghễ, đượm buồn với những cảnh trí kỳ vĩ xung quanh, Thủ Thiệm có quy mô nhỏ nhưng kiểu dáng trang nhã, thanh thoát, Bình Lâm thì được trang trí hoa văn tinh tế, kiến trúc hài hòa.
Tháp Chàm - Bình Định
Đặt chân đến Bình Định du khách không chỉ được tận hưởng vô vàn những vẻ đẹp của các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh mà còn bị quyến rũ bởi những món ăn đặc sản mang nét đặc trưng riêng của miền đất võ như: Rượu Bầu Đá, nem chợ Huyện, bánh ít lá gai, bánh hỏi lòng heo, bún Song Thằn hay bún chả cá Quy Nhơn…
Ai về Vinh Thạnh quê em
Ăn nem chợ huyện, Đêm xem hát tuồng
Đây còn là một địa phương đa dạng với nhiều làng nghề truyền thống có giá trị cao: nghề làm nón, đúc đồng, chế tác đồ gỗ mỹ nghệ, gốm, nghề rèn,… Đến Bình Định du khách sẽ được tham quan quá trình sản xuất với tay nghề điêu luyện khéo léo của những người nghệ nhân lành nghề, và hòa mình vào không gian văn hóa làng xã đặc trưng của miền quê Bình Định. Nói đến Bình Định là nói đến vùng đất võ:
Ai về Bình Định mà coi
Con gái Bình Định múa roi đi quyền
Truyền thống thượng võ. Võ cổ truyền Bình Định đã trở thành một di sản văn hóa, một nét đẹp riêng của người dân Bình Định. Hơn nữa đến đây du khách còn được tham gia vào các hoạt động sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc, phản ánh đời sống tinh thần, tâm linh của người dân như: lễ hội Tây Sơn được tổ chức hàng năm vào ngày 5 tháng giêng âm lịch, hội chợ Gò vào mùng 1 tết âm lịch, lễ hội đua thuyền vào nùng 2 tết âm lịch, lễ hội Đỗ Giàn vào rằm tháng 7… và lễ hội Cầu ngư được tổ chức hàng năm là một nét đặc thù riêng của người dân miền biển.
Đến với Bình Định không chỉ để thưởng thức những danh lam thắng cảnh đẹp, những di tích lịch sử độc đáo mà còn đến với những con người Bình Định hiếu khách mà thâm tình. Một vẻ đẹp tiềm ẩn, nét quyến rũ giữa lòng miền Trung ngọt ngào dung dị và mến khách.
Trung Lương