Mười năm trước, bản Ten còn là một bản có số hộ nghèo chiếm tới 45%. Năm 1999, được sự chỉ đạo của các cấp chính quyền quyết tâm xây dựng bản Ten - một bản cổ của người Thái ở huyện Điện Biên - thành một bản điểm văn hóa, du lịch. Đối với bản Ten đó thật sự là một bước ngoặt chuyển mình.
Cả bản có 95 hộ gia đình với 378 nhân khẩu, trong đó có 65 gia đình dân tộc Thái trắng và 30 hộ gia đình người Kinh. 100% gia đình dân tộc Thái đều ở nhà sàn. Để trở thành một bản văn hóa du lịch, người dân bản Ten không chỉ thoát nghèo mà còn phải ăn sạch, ở sạch. Các gia đình phải di chuyển chuồng trại ra khỏi nhà sàn, mỗi nhà đều có nhà vệ sinh riêng và không thả rông gia súc trong bản. Sự chuyển đổi diễn ra âm thầm trong mấy năm. Với người dân bản Ten, đó là một cuộc cách mạng trong nếp sống đã lưu truyền từ hàng bao đời.
Để làm cho đời sống tinh thần trong bản được phong phú, bản Ten đã xây dựng một Đội văn nghệ để giữ lại những điệu xòe Thái nổi tiếng. Đội văn nghệ bản Ten được thành lập năm 1999 với 8 chị. Đến nay thì Đội văn nghệ đã có 17 người. Nhiều người sử dụng thành thạo đàn tính tẩu. Đội văn nghệ bản Ten ra đời hoạt động thường xuyên phục vụ nhân dân và tổ chức các cuộc giao lưu trong xã, trong huyện, trong tỉnh. Đội múa xòe của bản Ten rất nổi tiếng, đã được mời biểu diễn nhiều nơi và từng được gọi là “hoa ban của núi rừng Tây Bắc”. Nhìn các chị múa nhịp nhàng, uyển chuyển trong điệu xòe Thái nổi tiếng tại đêm giao lưu văn nghệ giữa các Đội TTLĐ của 9 tỉnh, thành phố tại bản Phủ xã Noong Hẹt tối 6.5 có chủ đề “Điện Biên âm vang những bài ca”, thật không thể ngờ đó là những người phụ nữ thường ngày chỉ quen với việc nội trợ trong gia đình, chỉ là những nông dân làm ruộng. Các chị không chỉ mềm mại, dịu dàng trong các điệu xòe, điệu múa sạp mà còn rất đảm đang trong công việc của người vợ, người mẹ.
Từ năm 2004, người dân bản Ten đã bắt đầu biết tổ chức các hoạt động phục vụ khách tham quan và du lịch. Trong bản có 3 gia đình luôn luôn sẵn sàng phục vụ nhu cầu ẩm thực theo đúng tập quán dân tộc Thái. Bên mâm cơm với những món ăn đặc trưng của người Thái như thịt nướng, cá nướng, gà nướng, món chẩm chéo, nặm pịa và xôi nếp nương đồ rất khéo, du khách có thể uống rượu và thưởng thức điệu xòe của Đội văn nghệ của bản. Khi được Bộ VHTTDL đầu tư cho bản một Nhà văn hóa, thì hàng đêm, Nhà văn hóa thường sáng đèn để mọi người đến vui chơi và tham gia các hoạt động văn nghệ. Trong bản Ten hiện nay, người dân sống đoàn kết và có một đời sống kinh tế ổn định. Công tác an ninh trật tự được đảm bảo. Bản Ten là một trong 8 bản điểm về xây dựng bản văn hóa, du lịch của tỉnh Điện Biên, gồm bản Cò Mị, bản Pa Lếch, bản U Va, bản Mển, bản Pe Luông, bản Phiêng Lơi.
Vào bản Ten hôm nay đường xá phong quang. Những ngôi nhà sàn ẩn mình dưới những rặng cây xanh tạo nên bức tranh một bản miền núi thật yên bình. Bản Ten là một trong những tấm gương điển hình về xây dựng mô hình nông thôn miền núi trên quê hương Điện Biên anh hùng hôm nay.
Bài và ảnh: Lộc Vượng