Vì kế sinh nhai nên… thành họa sĩ
Ông Nguyễn Hùng đến với nghề vẽ tranh đá quý là một sự tình cờ trong sự mò mẫm tìm kế sinh nhai. Là người sinh ra và trưởng thành ở Hòn Gai, nay là TP Hạ Long, thân sinh là cán bộ phòng văn hóa, thông tin tuyên truyền thị xã Hòn Gai, chuyên vẽ quảng cáo, tranh cổ động từ những ngày hòa bình mới lập lại (năm 1954), mới 13 tuổi, Nguyễn Hùng đã theo bố lang thang khắp ngõ ngách của thị xã, khi thì giữ thang, khi thì quét vôi một bức tường, khi lại hì hục tô chân chữ cho những bức tranh cổ động bố vẽ, kẻ khẩu hiệu. Lớn hơn một chút, lúc thì có cả bố, lúc chỉ có một mình, Hùng đã trải chiếu trước cổng chợ Hạ Long, vỉa hè vẽ tranh phong cảnh bán cho những người yêu tranh treo Tết.
Tháng 7.1968, Nguyễn Hùng nhập ngũ. 9 năm, 8 tháng quần nhau với giặc trên khắp các chiến trường Miền Đông Nam bộ rồi vào tiếp quản TP HCM, sau mỗi trận đánh "họa sĩ" Nguyễn Hùng lại ký họa bằng bút lửa trên những tấm gỗ mài nhẵn vẽ phong cảnh, tĩnh vật tặng đồng đội. Những bức tranh xinh xắn của ông Hùng, bức thì theo các liệt sĩ, bức thì nằm trong ba lô của đồng đội về các miền quê sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất.
Năm 1977, Nguyễn Hùng xuất ngũ. Giai đoạn đổi mới, việc ít, thu nhập thấp, khi làm phụ việc cho vợ chồng một người bạn có cửa hàng chế tác vàng bạc đá quý ở khu du lịch Vườn Đào, Hùng phát hiện khách nước ngoài có những bức tranh được tạo bằng những viên đá quý của Thái Lan, Myanmar... làm. Ngẫm đến đất nước Việt Nam rất nhiều nơi có đá quý, mà cửa hàng của vợ chồng Bi cũng buôn bán đồ trang sức bằng đá quý; sẵn năng khiếu hội họa, ông Hùng luôn tay giã, đập, dần sàng “đầu thừa, đuôi thẹo” các viên đá quý thành nhiều kích cỡ do cửa hàng thải ra, rồi làm thử tranh. Phải mất nửa năm, ông cho ra đời bức tranh chép mẫu “Người đàn bà Phục Hưng”, khổ 45 x 90 cm gửi lên Công ty Vàng Bạc đá quý ở Hà Nội trưng bày. Bức tranh không phải chỉ lạ mà nó còn đẹp một cách rực rỡ, bởi nó được tạo bởi rất nhiều đá quý, như đá rubi, saphia, sitinen, orovin..., đá thạch anh, opan... kích cỡ thì từ hạt rất nhỏ đến dạng bột.
Vẽ tranh chỉ bằng… 2 ngón
Vì được làm bằng đá quý nên tranh có màu thật với màu tự nhiên, lấp lánh, óng ả mà các loại tranh hiện có không thể có. Nếu nền là vải toan được bảo quản tốt thì có thể bền đẹp vĩnh cửu. Còn cái khó của tranh đá quý là bởi nghệ nhân chỉ dùng 2 ngón tay cái và trỏ nhúm bột rắc lên trên nền bức tranh. Rắc bột, hạt màu vào đâu là "chết luôn" không tẩy xóa được. Nguyên liệu là đá quý giá từ vài triệu đồng đến vài chục triệu đồng/kg, rơi vãi bột, hạt là rơi vãi tiền. Cái khó nữa là mỗi bức vẽ muốn sinh động, muốn thật phải sử dụng nhiều màu, mỗi màu là một loại đá quý, không pha trộn được như vẽ bột màu, sơn dầu, sơn mài, thêu... chỉ từ 12 màu cơ bản rồi pha trộn thành các màu theo yêu cầu.
Bức tranh phong cảnh Hạ Long, rộng 8m2, chỉ dăm chiếc thuyền buồm, núi đôi Gà Chọi, vài quả núi nhấp nhô cao thấp và mặt biển xanh lăn tăn gợn sóng mà ông Hùng phải dùng tới trên 40 loại màu đá quý, hơn 150 lọ keo 502 và gần 20 kg đá quý các loại. Ông phải tập trung vẽ trên 60 ngày. Tính thành tiền phải vài trăm triệu đồng.
Gần 10 năm đến với nghề tranh đá quý, nghệ nhân Nguyễn Hùng đã đi và vẽ, mở phòng treo tranh khắp dọc dài đất nước. Đến nay nghệ nhân Nguyễn Hùng đã có hàng chục phòng treo tranh đá quý ở một số địa phương. Học trò do ông đào tạo, sống được bằng nghề cũng có trên 30 người và cũng rải từ Bắc vào Nam.
Là người sinh ra và trưởng thành từ Hạ Long, nghệ nhân Nguyễn Hùng có nguyện vọng được mở lớp đào tạo nghề làm tranh đá quý miễn phí cho các cháu có hoàn cảnh khó khăn có năng khiếu, yêu hội họa của TP Hạ Long và tỉnh Quảng Ninh.
Đinh Quận