Những ngày đầu tháng 10 mưa lạnh xứ Huế, bước vào phòng tranh của họa sĩ Võ Xuân Huy, nhiều người không khỏi ngạc nhiên trước lối thể hiện sơn mài trên tranh “có một không hai” của anh. Gam màu nóng với đỏ, vàng, gạch quen thuộc giờ nhường chỗ cho những tông màu lạnh như xanh, xám tro, xám trắng, bạc. Nguyên liệu đời thường như cành cây, cỏ, vỏ lon bia, rác thải công nghiệp và nhất là… đất được anh hòa quyện với màu sơn mài đến độ khó ngờ. Anh tâm sự: “Huế với những biến đổi lớn về môi trường đang dần mất đi nét cổ kính xưa kia. Một dịp tình cờ, có thể gọi đó là cơ duyên cho người nghệ sĩ cũng được. Tôi đã may mắn thiết lập được một hệ thống kỹ thuật mới và cách dùng màu gần gũi với thiên nhiên”. Đầu tiên là khâu tạo hình: Trên mỗi bức tranh, anh đã dùng 3 kỹ thuật là nứt nẻ, nhăn và mòn đại diện cho tác hại của thời tiết khắc nghiệt gây ra ở mọi vật dụng, nhà cửa và hệ thống di tích ở đây. Đây là những kỹ thuật rất khó, phải dùng tới tác động lý hóa học. Hỏi kỹ hơn, anh chỉ mỉm cười, nói: đó là bí quyết riêng, vì mới trong giai đoạn thử nghiệm và cho biết sẽ tìm thêm nhiều dạng biểu hiện của bề mặt tranh nữa. Tiếp đến, nhiều lượng đất với màu sắc khác nhau như đất tro bạc làng Phước Tích, huyện Phong Điền, đất đỏ bazan ở vùng quê Vĩnh Linh, Quảng Trị; màu xám của đất Huế …được nhào nặn với sơn một cách tài tình. Những seri tranh sơn mà Tự sự về cố đô I-VII, Tự sự của đất I-VI, Ô nắng, Trong và ngoài, Không gian nước… nhìn như bị mê hoặc; nó diễn tả vấn đề thời sự xung quanh Huế với thành quách, văn chương - chữ nghĩa, môi trường, không gian sống thời hiện đại... . “Những bức tranh đã đạt đến độ chín muồi cần thiết trên cung vị Ngũ hành”, theo anh nói, từ Kim, Mộc, Thuỷ, Thổ...

Từ tuổi sinh viên cho đến lúc làm giáo viên ở trường Đại học Nghệ thuật Huế, 20 năm đam mê sơn mài, anh đã phát hiện và tự tìm cho mình cách pha chế sơn và sử dụng sơn nhuần nhuyễn từ cây sơn “truyền thống” trong quá trình đi du khảo lên tại các tỉnh cùng cao miền Bắc.

Tháng 11 tới , Xuân Huy sẽ cùng “3 biến thể” chu du vào các tỉnh miền Nam để giới thiệu với bạn yêu tranh những tác phẩm rất mới và rất lạ này. Xem tranh Huy trước và sau 2008 để thấy sự khác biệt hoàn toàn trong sáng tạo sơn mài của anh. Với niềm đam mê của mình, anh tâm sự: “Tôi đang khám phá chân trời mới cho bảng màu sơn mài. Chưa thể nói trước gam màu tới sẽ như thế nào, chỉ biết là rất khác với bảng màu truyền thống và bàng bạc sắc màu của Huế, sắc màu của Việt Nam”.