Khu di tích CAND chính là nơi Nha Công an Trung ương (CATƯ)- Cơ quan tiền thân của Bộ Công an đóng quân đầu tiên và trong thời gian dài nhất trong kháng chiến chống Pháp (từ tháng 4/1947 đến tháng 9/1950).
Tại nơi đây, dù gặp rất nhiều khó khăn, gian khổ, thiếu thốn về vật chất cũng như phương tiện công tác, nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ kính yêu, sự đùm bọc giúp đỡ của quần chúng nhân dân, Nha CATƯ đã hoàn thành nhiệm vụ chỉ đạo lực lượng CA cả nước giữ gìn tốt an ninh trật tự, phối hợp với Quân đội và các lực lượng khác tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi. Đặc biệt, các đơn vị trực thuộc Nha CATƯ như: Đại đội độc lập, Tiểu đội AD, Tiểu đội AT đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ an toàn tuyệt đối cho Chủ tịch Hồ Chí Minh, TƯ Đảng, Quốc hội, Chính phủ và các Bộ, Ban, Ngành đóng trên địa bàn ATK trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.
Khu di tích đã được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ VHTTDL) công nhận, xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia vào ngày 10/8/1999. Tiếp đó, ngày 14/8/1999 Bộ Công an đã khởi công khôi phục, tôn tạo Khu di tích và khánh thành vào đúng dịp kỷ niệm 55 năm ngày thành lập CAND Việt Nam (19/8/1945-19/8/2000). Với diện tích 28ha, Khu di tích bao gồm: Nhà trưng bày truyền thống CAND, Tượng đài “Vì an ninh Tổ quốc”, các nhà di tích, máy bay AD5 và sân bay Lũng Cò – tất cả nằm rải rác trên hai quả đồi rộng thường gọi là đồi A và đồi B.
Điểm nhấn của Khu di tích là tượng đài “Vì an ninh tổ quốc” trên đỉnh đồi B được làm bằng đá granite nguyên khối, cao 21,6m, đường kính lớn nhất là 4,5m, trọng lượng 420 tấn. Tượng đài “Vì an ninh tổ quốc” có bố cục chặt chẽ với khối nhân vật đại diện cho 5 lực lượng CAND, là tượng đài lớn nhất nước ta hiện nay được làm bằng chất liệu đá nguyên khối.
Bảo tàng CAND nằm phía sau tượng đài có kiến trúc độc đáo giống như một ngôi đình làng, trưng bày với hơn 400 hình ảnh, tài liệu, hiện vật giới thiệu khái quát lịch sử chiến đấu, xây dựng, trưởng thành và những chiến công xuất sắc của lực lượng CAND qua các thời kỳ.
Khu di tích CAND không chỉ có ý nghĩa về mặt lịch sử mà còn là một điểm du lịch lịch sử – sinh thái hấp dẫn. Khu di tích nằm giữa núi Đền hùng vĩ và dòng suối Lê thơ mộng. Xung quanh có các bản làng của người dân tộc Tày, Dao tạo nên phong cảnh hữu tình. Trong những năm qua, Khu di tích được đầu tư tương đối đầy đủ về cơ sở vật chất phục vụ du lịch, cơ bản đáp ứng nhu cầu của du khách như: bãi đỗ xe rộng, Hội trường khu nhà nghỉ gồm 40 phòng nghỉ đầy đủ tiện nghi, nhà ăn phục vụ 200 khách, nhà sàn truyền thống rộng phục vụ khách giao lưu văn hóa văn nghệ, quảng trường 19-8 là nơi diễn ra các cuộc mít tinh, các hoạt động “về nguồn”, giao lưu văn hoá, thể thao...
Thượng tá Nguyễn Văn Bảo - Trưởng BQL Khu di tích cho biết, hàng năm Khu di tích đón xấp xỉ 4 vạn lượt khách tham quan. Năm nay có nhiều ngày lễ lớn của đất nước, đặc biệt là kỷ niệm 65 năm ngày truyền thống lực lượng CAND nên lượng khách tăng so với các năm trước. Dự kiến, tới đây Khu di tích sẽ tiếp tục được đầu tư, mở rộng để trở thành địa điểm tham quan kết hợp với nghỉ dưỡng của lực lượng CAND và du khách.
Bảo Ngọc