Ngày xưa đây là làng “lâm tặc”
Rời thành phố Đồng Hới, chúng tôi ngược đường Hồ Chí Minh theo hướng Bắc thẳng tiến. Khi đến ngã ba Khe Gát, chia đường Hồ Chí Minh thành nhánh Tây và nhánh Đông tại xã Xuân Trạch (Bố Trạch - Quảng Bình), rẽ nhánh Tây theo hướng Nam đi khoảng 7km nữa thì đến thôn Chày Lập.

Thôn Chày Lập án ngữ ngay cửa ngõ phía Bắc vào VQG Phong Nha - Kẻ Bàng; bao quanh là sông và núi, ruộng đồng thì nhỏ hẹp, cuộc sống của người dân nới đây chủ yếu dựa vào rừng. Đã bao đời nay, gần như cả làng không có nghề nghiệp gì khác ngoài làm nghề “lâm tặc”.

Ngày xưa, khi chưa có đường Hồ Chí Minh nhánh Tây, Chày Lập gần như biệt lập với thế giới bên ngoài. Đường đến Chày Lập chỉ duy có chèo thuyền vượt thác hoặc đi bộ cả chục cây số. Từ khi đường Hồ Chí Minh thông tuyến, cộng với giá gỗ huê (sưa) đạt đỉnh, bộ mặt của Chày Lập đổi thay, dân làng giàu lên nhanh chóng nhưng lại tiềm ẩn quá nhiều nguy cơ; tình làng nghĩa xóm, an ninh trật tự trước nguy cơ bị phá vỡ. Đã bao lần, các “lâm tặc” Chày Lập làm cho Hạt kiểm lâm Phong Nha phải mất ăn mất ngủ.

...Nay thành làng du lịch cộng đồng
Chúng tôi dừng dưới cổng chào được làm bằng gỗ, hướng ra đường Hồ Chí Minh nhánh Tây có cái tên rất Tây “Rustic Chay Lap”. Anh Lực giải thích: “Rustic Chay Lap” có nghĩa là thôn quê mộc mạc, là thương hiệu của tour du lịch cộng đồng do người dân thôn Chày Lập xây dựng nên.

Ông Võ Xuân Thái - Trưởng thôn Chày Lập cho biết, vào cuối năm 2007, tổ chức Counterpart International Vietnam (Hoa Kỳ) bắt đầu giai đoạn khảo sát lên kế hoạch và thành lập mô hình du lịch homestay đầu tiên tại Quảng Bình ở thôn Chày Lập. Dự án đã đầu tư vào đây khoảng 800 triệu đồng dưới hình thức cho vay không lấy lãi để người dân xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ tour du lịch cộng đồng này. Mục tiêu dự án nhằm giảm mức độ xâm hại tài nguyên, qua đó tạo kế sinh nhai cho hơn 160 hộ gia đình đang thất nghiệp ở đây.

Bây giờ, thôn Chày Lập đã xây dựng được 3 ngôi nhà gỗ. Một làm nơi đón tiếp du khách và giới thiệu về tour du lịch, còn lại hai ngôi làm nơi lưu trú cho khoảng 15 khách mỗi lượt. Ngoài ra, dự án còn trang bị hơn 10 chiếc xe đạp leo núi và thuyền kayak. Từ khi khai trương vào tháng 2/2009 đến nay, Chày Lập đã đón hơn 200 khách, trong đó có hơn 80 khách quốc tế và ngày càng có nhiều công ty du lịch trong nước đặt tour đến với Chày Lập. Hiện mô hình du lịch này đã thu hút hơn 20 lao động tham gia trực tiếp và hàng chục lao động gián tiếp khác. Để có được như ngày hôm nay, nhân viên dự án đã mở các lớp tiếng Anh, phổ biến nghiệp vụ du lịch buồng, bàn, đón tiếp, cứu hộ du khách khi gặp tai nạn và cho các hộ dân đi tham quan, học hỏi ở các điểm du lịch trong nước.

Ông Thái tâm sự: “Với mô hình này, chúng tôi đang có tour thám hiểm VQG Phong Nha - Kẻ Bàng như: du ngoạn bằng thuyền kayak, độc mộc trên suối nước Moọc, sông Chày, đi xe đạp, đi bộ xuyên rừng tìm hiểu đời sống chim muông, động vật hoang dã, tham quan động Tiên Sơn, hang Bi Ký, hang Tiên... Việc tham gia “3 cùng” - cùng ở, cùng ăn, cùng lao động với người dân bản địa, mang đậm nét chân quê cho kết quả tốt đến không ngờ. Bò, heo, gà, gạo lức, muối mè làm thức ăn; đặc sản cây trái trong vườn như khoai, sắn, môn, cam, mía, chuối... dùng tráng miệng; chè lá dùng làm thức uống... đã khiến những du khách từng đến đây đều mong muốn trở lại”.

Chúng tôi đăng kí thuê mỗi người một chiếc xe đạp và lên đường đến những điểm du lịch đã được hướng dẫn viên ở đây giới thiệu. Trên con đường Hồ Chí Minh nhánh Tây phẳng lì, hai bên là những vách núi đá vôi dựng đứng chúng tôi cứ thế tiến thẳng vào VQG Phong Nha - Kẻ Bàng nơi chứa đựng bao nhiều điều kì bí cần khám phá.

                      
                          Chiếc xe đạp địa hình có thể đưa du khách đến
                           bất kì đâu trong VQG Phong Nha - Kẻ Bàng

Sau một ngày hành trình, chúng tôi trở về Chày Lập khi mặt trời đã khuất sau những dãy núi của đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ. Chúng tôi được dẫn vào nơi lưu trú để tắm rửa, nghỉ ngơi và ăn bữa cơm chiều.

Chủ nhà là ông Phạm Khai cho biết: Trước cả gia đình ông làm “lâm tặc”, suốt ngày lăn lộn trong rừng tìm gỗ khi có cán bộ vận động làm du lịch, ông không tin, sao mà làm du lịch được trên vùng đất khô cằn này. Nhưng rồi các thành viên trong dự án quả quyết rằng Chày Lập làm được du lịch, ông được dự án cho vay 300 triệu đồng để làm khu nghỉ ngơi này. Nay gia đình ông 5 người thì cả 5 đều tham gia làm du lịch. Tiền phòng qua đêm 145.000 đồng và cơm nước cho du khách gia đình ông đều đảm trách cả. “Bây giờ mình biết làm du lịch rồi, thu nhập hơn đi rừng làm ruộng, mình bây giờ quyết tâm làm cho tốt để du khách đến Chày Lập nhiều hơn”- ông Khai nói

Bữa ăn tối được dọn ra trên chiếc bàn gỗ bên ô cửa nhìn ra khoảng vườn xanh tươi lộng gió. Canh rau cải hái từ vườn nhà, cá chép chiên và tép rim giòn đánh từ sông Chày, trứng chiên, thịt bò luộc mua ở chợ gần nhà. Chỉ vài món ăn mà mang đến đủ sắc màu và hương vị đậm đà sản vật địa phương khiến chúng tôi cứ tấm tắc khen ngon.

Một ngày trọn vẹn với Chày Lập, đắm chìm trong cảnh trí thiên nhiên tuyệt vời của VQG Phong Nha - Kẻ Bàng mà ai ra về cũng nuối tiếc bởi chưa đi hết những điểm du lịch hấp dẫn. Còn riêng tôi thì có một miềm vui riêng, Chày Lập không còn mang tiếng là làng “lâm tặc” mà đó là làng du lịch cộng đồng. Homestay Chày Lập đã trở thành sản phẩm du lịch độc đáo của Quảng Bình đang thu hút sự khám phá của du khách trong và ngoài nước.

Dương Hiền