Phong Nha - Kẻ Bàng, di sản thiên nhiên thế giới, có nhiều cái nhất (hang nước dài nhất - hang Vòm 28km, cửa hang cao và rộng nhất, bãi cát và đá rộng đẹp nhất, hồ ngầm đẹp nhất, thạch nhũ tráng lệ và kỳ ảo nhất, sòng sông ngầm dài nhất Việt Nam - 13.969 m, hang khô rộng và đẹp nhất); với hệ thống núi đá vôi, hang động thật lộng lẫy, những con sông ngầm và hệ động thực vật quý hiếm trong rừng nguyên sinh nhiệt đới; giờ đây đã trở nên nổi tiếng bởi sự hào phóng của tạo hóa ban tặng cho vùng đất Quảng Bình.
Nguồn lực đầu tư dồi dào
Vườn quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng (VQG PN-KB) có vùng lõi có diện tích 125.000 ha và vùng đệm 225.000 ha thuộc 3 huyện Bố Trạch, Minh Hóa và Quảng Ninh (tỉnh Quảng Bình). Theo thống kê mới nhất, mỗi năm có hơn 350.000 du khách tới tham quan PN-KB, chiếm hơn 2/3 tổng lượng khách du lịch tại Quảng Bình.
Ba năm qua, 14 dự án lớn thuộc các đơn vị đầu tư như CivideC, Công ty TNHH Đông Dương, Công ty CP Du lịch Thiên Minh, Tập đoàn Linh Thành và các tổ chức thế giới: KfW/DED, ADB, CounterPart International, FFI đã xây dựng một “bộ khung” ban đầu về du lịch sinh thái bền vững tại PN-KB. Các khu nghỉ mát sinh thái cao cấp, sân golf, làng du lịch sinh thái cộng đồng nằm trong vườn quốc gia đã và đang tiến hành. Hiện tại đã có mô hình du lịch homestay ở thôn Chày Lập (xã Phúc Trạch, huyện Bố Trạch); khu du lịch sinh thái Bán hoang dã tại Thung lũng Tre… Nhiều hộ dân nghèo và người dân tộc được hưởng lợi về công việc du lịch họ đang làm.
Tuy nhiên, dù là một việc làm khẩn thiết nhưng khung định hướng quy hoạch phát triển du lịch bền vững lại chưa có tại đây!
Kinh nghiệm các nước
Ông Friedhart Knolle đến từ VQG Harz (Đức) chia sẻ: Du khách rất thích sự “trải nghiệm thăng hoa” từ việc gặp gỡ người dân tộc trong VGQ đến cảm giác tò mò lúc gần thấy động vật quý hiếm xuất hiện. Và chính người hướng dẫn viên là quan trọng nhất, không ai bằng các kiểm lâm trong VGQ. Ông Friedhart cho rằng kiểm lâm có kiến thức toàn diện về lâm sinh, bảo tồn và dễ nói cho du khách hiểu hơn là hướng dẫn viên từ các công ty du lịch. Ngoài ra cũng có thể đào tạo cho dân bản địa làm hướng dẫn.
Sức hút về “biểu tượng VQG” được nhắc tới rất nhiều tại hội thảo, ví dụ như: VQG biển Wadden Sea, Hainich (Đức), Gunung Mulu (Malaysia), Naracoorte Caves (Úc)… “Biểu tượng VQG” dạng này chính là yếu tố để du khách lưu trú thời gian dài, thường từ 3 - 10 ngày. Các tour du lịch sinh thái chất lượng cao được các công ty lữ hành hợp tác với VQG đăng lên website và quảng bá rộng khắp trên nhiều kênh như tài trợ các buổi dã ngoại dành riêng cho học sinh, người tàn tật tham quan, tổ chức các hoạt động thể thao (leo núi, đua xe đạp địa hình, bơi lội…).
Du lịch sinh thái chất lượng cao?
Du lịch bền vững quan trọng nhất là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tương lai. Di sản thiên nhiên đóng vai trò quan trọng nhất đối với bảo tồn đa dạng sinh học, là “những viên ngọc đính trên vương miệng của thiên nhiên”. Trưởng chương trình Khu bảo tồn thế giới IUCN David Sheppard nhận định: “Việc PN-KB xây dựng một quy hoạch du lịch chi tiết sẽ tăng thu nhập và cơ hội trải nghiệm, vẫn giữ được đa dạng sinh học”.
Dễ thấy nhất trên các tour ở Quảng Bình, 100% đều lấy Phong Nha làm điểm tham quan chính. Từ đây, con đường du lịch tỏa rộng ra với con đường Đông Tây qua Lào, Thái Lan hay đi thăm các di tích lịch sử khác. Giám đốc Buffalo Tour Trần Trọng Kiên đề xuất cần phải tạo ra một sản phẩm du lịch sinh thái riêng biệt, độc đáo và không được trùng lặp mô hình khác. Ví dụ trong ngày, khách sẽ khám phá mạo hiểm các hang động lạ không cần đèn, chèo thuyền kayak vượt con sông Troóc hiểm trở và ngủ đêm trong vườn quốc gia”. Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình Trần Công Thuật nhấn mạnh rằng người dân Quảng Bình thường tự hào gọi PN-KB là “trái tim” của du lịch tỉnh. Dự đoán sẽ mất tối đa 3 năm để xây dựng một sản phẩm du lịch sinh thái chuyên nghiệp tại đây.
Ý kiến
Bà Vibeke Jensen - Đại diện UNESCO tại Việt Nam
PN-KB là một trong 2 di sản thiên nhiên quốc tế tại Việt Nam, là khối karst (karst - tiếng Đức - là hiện tượng phong hóa đặc trưng của những miền núi đá vôi bị nước chảy xói mòn; địa hình được hình thành cổ xưa trong hoàn cảnh địa chất kiến tạo phức tạp, cấu trúc địa lý phức tạp - tòa soạn) khổng lồ của châu Á và cả thế giới. Hiện có nhiều vấn đề đáng quan ngại giữa du lịch và môi trường tại đây. Dùng du lịch trước tiên phải đảm bảo không phá vỡ cảnh quan, tiếp đến phải tạo hướng quan tâm về việc giúp dân nghèo, đặc biệt là dân tộc thiểu số.
Ông Phan Lâm Phương - Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình
“Về du lịch, Quảng Bình đang tập trung trọng điểm toàn lực nhằm khai thác du lịch sinh thái có hiệu quả tại PN-KB. Dưới sự hỗ trợ chuyên gia nước ngoài, tỉnh đang quyết tâm đưa di sản thiên nhiên thế giới này lên một tầm cao mới trong khu vực Đông Nam Á”.
Ông Juergen Hess - Điều phối viên Quản lý tài nguyên thiên nhiên GTZ
PN-KB tạo khác biệt chính vì sự hấp dẫn thật sự, bao gồm một hệ thống VQG, các hang động đẹp nhất Đông Nam Á và các di tích lịch sử gắn với con đường Hồ Chí Minh huyền thoại… Nếu phát triển đúng hướng và bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế thì đây sẽ là sản phẩm du lịch trọn gói khó ai theo kịp.
Ông Vũ Sơn Thủy - Công ty CivideC
PN-KB cần có “cộng đồng nghỉ dưỡng” (resort community) hoặc “vùng đón khách” (host region), có thể ở phần lớn diện tích xã Sơn Trạch và một phần xã Phúc Trạch. Điều này đòi hỏi phải khoanh vùng dân cư hiện nay lại và không để ảnh hưởng đến “vùng đón khách”.
Bài - ảnh: Tôn Thất Đại Dương