Những công ty đầu tư du lịch hàng đầu của thế giới đều có chung nhận định về tình hình và khả năng phát triển của ngành du lịch đang diễn ra đầy sôi động, nhưng đồng thời cũng đang trải qua những thử thách mới đầy gai góc. Du lịch thường được xem là một “chiến trường kinh tế” đòi hỏi những loại vũ khí mới mẻ và độc đáo để lôi cuốn khách hàng khiến người ta phải hoan hỷ và tự nguyện vượt qua biên giới địa lý, khai phá những chân trời mới đầy thưởng ngoạn. Đồng thời, phải biết sáng tạo “hợp tác chiến đấu" chứ không phải để triệt hạ đối thủ trong hoạt động cạnh tranh sống còn và phát triển.

Ngành du lịch toàn cầu đang đối diện với 3 thử thách lớn:

- Kinh tế suy thoái: Sự suy thoái kinh tế trên toàn thế giới đang diễn ra kéo theo sự xuống dốc của ngành du lịch. Đời sống vật chất trước mắt càng khó khăn thì nhu cầu du lịch trong đời sống càng trở thành thứ yếu. Nếu tình trạng suy thoái kinh tế và quá trình phục hồi càng kéo dài thì ngành du lịch tại các nước nghèo càng bị ảnh hưởng trầm trọng hơn các nước giàu có, phát triển trong hoàn cảnh chẳng đặng đừng “ta về ta tắm ao ta…”. Theo báo Tourism Online (Mỹ) tháng 11.2008, tại những nước nghèo trong cụm văn hóa Đông Nam Á chỉ có dưới 20% khách du lịch là người nội địa. Trong đó, chỉ có không quá 10% người dân lao động biết đến các tụ điểm du lịch và có khả năng tham gia các “Festival hoành tráng" đuợc tổ chức ngay trên quê hương của mình. Thường người dân ở bất cứ nước nào cũng thế, khi "tam thường bất túc" (ăn, ở, mặc chưa đủ) thì nỗi mong ước thăm viếng đường xa xứ lạ chỉ còn là mơ ước xa vời.

- An toàn du lịch: Sau biến cố 11.9, tại Mỹ, văn hóa du lịch nói riêng không còn dáng vẻ đáng yêu như xưa. Sự kiểm soát an ninh gắt gao tại phi trường, ga xe và cửa ngõ vào các tụ điểm du lịch nổi tiếng từ Á sang Âu làm cho tâm lý du khách bị ám ảnh thường xuyên về sự đe dọa vô hình nhưng thường trực của những trò khủng bố. Những vụ khủng bố đẫm máu nhắm vào các khu du lịch có khuynh hướng gia tăng khi các thành phần khủng bố gặp khó khăn vì các điểm quan trọng khác đã bị canh giữ cẩn mật. Các vụ quân khủng bố tấn công xe lửa năm 2006 làm hơn 200 người thiệt mạng chưa kịp phai mờ thì vụ tàn sát du khách tại khách sạn Taj Mahal Palace & Tower ở Mumbai, Ấn Độ vào ngày 28.11.2008 vừa qua với 171 người chết đã gây chấn động toàn cầu và làm cho hàng chục triệu du khách chùn bước, phải hủy bỏ các chuyến du lịch đã chuẩn bị sẵn sàng.

- Khung cảnh du lịch giới hạn: Theo Rachel Abramowitz, trên mục Hướng dẫn du lịch báo Los Angeles Times thì tốc độ du lịch càng nhanh và rộng, khung cảnh du lịch càng bị thu hẹp lại vì "ăn nhanh mau hết!" Với một du khách trung bình, khoảng ba bốn chục năm trước, phải mất gần cả một đời mới xuất ngoại được một đôi lần. Ngày nay, kỹ thuật tân tiến đang làm cho địa cầu nhỏ lại. Chuyện du lịch Đông-Tây vừa nhanh, vừa hợp với khả năng khiêm tốn của con nhà bình dân nên đã có nhiều khách du lịch sành điệu chưa đến tuổi già đã than là "hết chỗ đi chơi" vì những chuyến "đi tours" đã giới thiệu gần hết các địa điểm du lịch nổi tiếng vòng quanh thế giới.

Nói về lượng khách du lịch thì sự thay đổi tùy theo thời kỳ, khuynh hướng, tâm lý và nhãn quan du lịch của từng người và từng nhóm người. Tuy nhiên, con số tổng quát khối lượng du khách đến viếng cũng nói lên tương đối sự lôi cuốn và hoạt động của thị trường du lịch của một nước hay một vùng du lịch nào đó.Thường có 3 đối tượng du lịch chính: (1) Chỉ đến xem một lần cho biết; (2) thỉnh thoảng đến thăm; (3) thường xuyên ghé thăm định kỳ. Sự thành công lớn nhất của một trung tâm du lịch là làm sao nuôi dưỡng được lòng yêu chuộng của khách vãng lai để khách ra đi mà vẫn còn ngoái lại hứa hẹn ngày tái ngộ. Ngược lại, cũng có rất nhiều nơi chỉ đáp ứng được tính hiếu kỳ của du khách một lần và sau đó không còn muốn trở lại lần thứ hai.

Tâm lý du lịch là một sự phối hợp khá phức tạp giữa hai yếu tố: “Khẩu vị” chủ quan về du lịch của du khách và đối tượng khách quan là khung cảnh du lịch. Bức tranh 4 chiều của một đối tượng du lịch gồm chiều rộng của danh lam thắng cảnh, chiều cao của di tích lịch sử, chiều sâu của văn hóa và chiều dài của thời gian. Muốn cho bức tranh 4 chiều này phát huy hết khả năng cuốn hút du khách đòi hỏi phải có nghệ thuật tạo tác tương đối vững vàng và nghiêm túc trong kỹ nghệ du lịch của một tập đoàn hay một quốc gia. Nghệ thuật tạo tác trong du lịch là nghệ thuật kết hợp với kỹ thuật xây dựng xoay quanh trong các hình thức tạo dựng thường xuyên gắn liền với nhau, đó là:

- Tân tạo: Xây dựng những công trình du lịch mới. Mỹ được xem là nước “trẻ trung” và có nhiều công trình xây dựng các khu du lịch mới với quy mô lớn nhất trên thế giới. Như Disneyland chẳng hạn, chỉ mới trong vòng 50 năm xây dựng (từ năm 1955) và phát triển, khu du lịch 500 mẫu tây vùng Anaheim, miền Nam Cali này đã trở thành một khu du lịch đồ sộ cho trẻ em và cả người lớn, được du khách từ khắp nơi trên thế giới yêu thích nối đuôi nhau tấp nập đến thăm. Việt Nam cũng có những khu du lịch tân tạo như Đầm Sen, Đại Nam... cũng đang trên đà hoạt động và thử thách. “Tuổi thọ” của những khu du lịch tân tạo trên thế giới được tính theo đơn vị “bán thế kỷ” vì sau chừng 5 thập niên xây dựng và hoạt động, một khu du lịch sống mạnh sống hùng, dở sống dở chết, hay bị thờ ơ quên lãng đều phải trải qua sự thử thách nghiêm khắc của thời gian.

- Tái tạo: Xây dựng lại một phế tích lịch sử vang bóng một thời đã hoàn toàn bị phá đổ. Các công trình tái tạo đòi hỏi một sự phối hợp cao cấp về nhiều mặt: Lịch sử, văn hóa, xã hội, nghệ thuật, kỹ thuật để tránh tình trạng “chùa Phật đem cất nhà quan; chân dơi ốm yếu phải mang móng rồng!” Những công trình được tái tạo ở Việt Nam sau những cuộc chiến tranh kéo dài thường gặp trở ngại lớn là chiến tranh phá hủy mọi dấu tích và tài liệu để đời sau có thể truy tìm nét xưa và dáng cũ của các cơ sở, chứng liệu không còn dấu vết.

- Tôn tạo: Xây dựng, bảo trì cơ sở vật chất, đền đài xưa đã bị thời gian hay chiến tranh làm hư hại nhưng chưa hoàn toàn bị đổ nát. Tôn tạo là xây dựng và cải thiện những di tích lịch sử, cơ sở xây dựng từ thời xa xưa mà vẫn bảo vệ tối đa được nguyên bản. Thành phố cổ La Mã ngày xưa được mệnh danh “Thành phố Vĩnh cửu” (La Città Eterna) tại Ý là một hình ảnh tiêu biểu về sự tôn tạo mang tính bảo tồn và nghệ thuật cao nhất. Đấu trường La Mã (Colosseum) xây dựng trên hai nghìn năm trước với những hàng trụ đá vĩ đại và thành quách mang một vẻ thách đố đến bạo tàn. Những công trình tôn tạo tại Việt Nam ngày nay, đặc biệt là các công trình tôn tạo Đại Nội, lăng tẩm tại Huế là một đề tài lớn cần được thảo luận và đánh giá đúng mức trên tầm cỡ quốc gia để khỏi rơi vào tình trạng đáng tiếc là khi dấu tích nguyên sơ của các công trình xây dựng lịch sử đã bị phai tàn hay mất đi sẽ không bao giờ tìm lại được. Lịch sử triều Nguyễn mới 200 năm - bằng một phần mười của thành La Mã – nên Huế còn “trẻ” quá để làm mất đi dáng xưa trong quá trình tôn tạo.

***

Du lịch Việt Nam được đứng vào hàng 50 quốc gia có du khách thế giới đến đông đảo nhất trong năm qua. Khung cảnh thiên nhiên với núi, sông, trời, biển tuyệt vời. Con người Việt Nam thân thiện và hài hòa. Văn hóa Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng Đông - Tây nhưng vẫn giữ riêng được bản sắc độc đáo của mình. Đó là đánh giá chung của du khách nước ngoài đến thăm viếng Việt Nam (mời xem Hướng Dẫn Du Lịch của tập đoàn Insight Guide Vietnam: www.insightguides.com). Người Việt và những người có thẩm quyền hay liên quan đến ngành Du lịch Việt Nam đều có quyền chia sẻ niềm vui và cảm giác tự hào về cảnh quan và con người đáng yêu của đất nước mình. Tuy nhiên, trong một hoàn cảnh biến động toàn cầu về kinh tế và an ninh như đã trình bày ở trên thì muốn vượt qua sóng lớn phải có thuyền to và tay lái vững. “Thuyền to” trong truyền thống du lịch xưa nay không phải là phương tiện du lịch tạm bợ mà nơi đâu cũng có, cũng na ná giống nhau như khách sạn, xe tàu... mà chủ yếu là đối tượng du lịch. Đối tượng du lịch cuốn hút du khách mạnh nhất là danh lam thắng cảnh thiên nhiên và những di tích lịch sử. Tiếc thay, một căn bệnh trầm kha đã lây lan cả vùng châu Mỹ La Tinh, vùng hải đảo Carabeans và các nước chậm phát triển là những thế lực kinh doanh du lịch đã “bán tương lai để tiêu xài cho hiện tại”. Đó là hiện tượng cày núi, ngăn sông, lạm dụng các điểm văn hóa, lịch sử để xây dựng khách sạn, nhà nghỉ, nhà chơi, nhà ăn, nhà ngủ câu khách, kiếm tiền vội vã như ăn... nhanh (fast food) ở Mỹ!

Trong những năm qua, ngành du lịch Việt Nam cũng đã có những biểu hiện rải rác về khuynh hướng “bán lúa giống” đáng tiếc như thế, nhưng rất may là đã có sự ngăn chận và điều chỉnh kịp thời. Trước những thử thách mới của ngành du lịch, đối tượng du lịch và nghệ thuật tạo tác cảnh quan du lịch là sức mạnh cạnh tranh trong một khúc quanh khá cam go của thị trường du lịch.

Năm qua, cộng đồng quốc tế có thêm rất nhiều người tìm hiểu Việt Nam khi nhìn về cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ ở Nha Trang; khi chứng kiến lần đầu tiên Việt Nam tham gia và nhận được huy chương bạc trong Thế vận hội Bắc Kinh; khi biết thêm Việt Nam cũng là một “điểm ấm” du lịch đầy hứa hẹn... Mùa Xuân làm xanh thêm niềm hy vọng mới. Việt Nam đang hội nhập vào cộng đồng thế giới và cũng có thêm nhiều bạn mới khắp năm châu.

Trần Kiêm Đoàn

(San Diego)