Đào tạo chưa đáp ứng nhu cầu
Hiện nay, nhân lực du lịch nước ta có khoảng 1.359.100 người, trong đó có 424.750 lao động trực tiếp và trên 934.350 lao động gián tiếp; chiếm 2,39% tổng số lao động cả nước. Những năm gần đây, số lượng lao động trong ngành Du lịch tăng mạnh, trong đó lao động gián tiếp có xu hướng tăng với quy mô lớn hơn. Bộ VHTTDL dự báo, đến năm 2015, ngành Du lịch cần khoảng 620.000 lao động trực tiếp và đến năm 2020 sẽ cần khoảng 870.000 lao động trực tiếp; giai đoạn 2010 - 2015 nhân lực du lịch tăng bình quân mỗi năm 8%, giai đoạn 2016-2020 tăng khoảng 7%. Đến năm 2020, lao động du lịch gián tiếp theo nhu cầu xã hội sẽ cần khoảng 2,2 - 2,5 triệu người.
Thực tế trong những năm qua, quy mô đào tạo ngành Du lịch nước ta tăng mạnh, tuy nhiên chưa đáp ứng được nhu cầu, tuyển sinh hàng năm ở các bậc đào tạo mới đáp ứng được hơn 65% nhu cầu đào tạo du lịch của xã hội và khoảng 75% nhu cầu đào tạo trực tiếp của Ngành. Quá trình liên kết đào tạo giữa 3 nhà: Nhà nước - Nhà trường - Nhà sử dụng tuy đã khắc phục được một số hạn chế, nhưng vẫn còn rời rạc, chưa bài bản. Đặc biệt, sự liên kết giữa các cơ sở trong mạng lưới đào tạo về du lịch chưa tốt; Thông tin dự báo nhu cầu lao động, các chuẩn ngành, nghề đến các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp chưa được làm thường xuyên. Từ đó không biết đầy đủ về nhu cầu đào tạo, nhu cầu lao động dẫn tới cung không gặp cầu.
Tình trạng phổ biến hiện nay là các doanh nghiệp du lịch thiếu lao động có tay nghề trong khi nhiều cử nhân du lịch phải làm những công việc đòi hỏi chỉ cần đào tạo ở trình độ thấp hơn, nhưng kỹ năng phải lành nghề. Ông Hoàng Bình Minh, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần đào tạo Hoàng Long cho biết, những năm trước tỷ lệ học sinh học nghề du lịch ngắn hạn còn rất cao, nhưng mấy năm trở lại đây, tỷ lệ này giảm hẳn, rất ít học sinh học và nếu có thì những học sinh cũng chọn các bậc cao hơn.
Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trần Chiến Thắng cho rằng, số lượng lao động du lịch phải đào tạo lại và bồi dưỡng rất lớn nhưng các trung tâm đào tạo ở doanh nghiệp, các lớp đào tạo lại còn chưa theo kịp nhu cầu. Một số khoá đào tạo lại, bồi dưỡng cán bộ, công chức thiên về đào tạo chứng chỉ, nhằm mục tiêu “xoá nợ” để đủ có chứng chỉ xét bổ nhiệm vào ngạch lương, nâng ngạch, chứ chưa chú trọng đến chất lượng. Một số khóa đào tạo bồi dưỡng do các chuyên gia nước ngoài dạy phần lớn phải qua phiên dịch, do vậy chưa đạt được chất lượng cao. Nhiều doanh nghiệp nhất là các khách sạn nhà hàng thường xuyên tuyển lao động phổ thông vào làm việc, chưa đào tạo kỹ năng nghề, nhưng không quan tâm đào tạo tại chỗ.
Sẽ giải quyết triệt để các cơ sở tự phát, không đạt chất lượng
Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ, Nguyễn Thiện Nhân cho rằng nguồn nhân lực không phải là trách nhiệm của người đào tạo mà là trách nhiệm của người sử dụng. Điều đó có nghĩa là chất lượng nguồn nhân lực phụ thuộc rất nhiều vào nhu cầu xã hội. Vì vậy, ngành Du lịch cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Mỗi một cơ sở đào tạo du lịch phải trở thành một vệ tinh của các doanh nghiệp. Lao động ngành Du lịch phải là lao động đào tạo có chứng chỉ.
Trong thời gian tới, ngành Du lịch sẽ tăng cường quản lý nhà nước về đào tạo nhân lực du lịch. Trong đó, đặc biệt chú trọng tới việc tăng cường kiểm tra, thanh tra các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng phát triển nguồn nhân lực du lịch theo nhu cầu xã hội trong toàn quốc. Trong năm 2011 và 2012 phấn đấu giải quyết cơ bản tình trạng tự phát của các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ về du lịch không phép và không đạt chuẩn. Thời gian tới, Bộ VHTTDL sẽ tập trung đầu tư Trường Trung cấp Du lịch Cần Thơ; Trường Trung cấp Du lịch Nha Trang, Trường Trung cấp Du lịch Đà Lạt để sau năm 2012 nâng lên thành trường cao đẳng nghề du lịch; Đẩy mạnh hoạt động ba trường cao đẳng nghề du lịch trọng điểm là Hải Phòng, Huế, Vũng Tàu; đưa Trường cao đẳng nghề Du lịch Đà Nẵng vào hoạt động; Thành lập mới các trường trung cấp du lịch Bình Thuận và Kiên Giang; Chuẩn bị nâng cấp Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội lên đại học.
Bộ VHTTDL kiến nghị Chính phủ cho phép các cơ sở đào tạo về du lịch mở một số chuyên ngành đào tạo phù hợp, đáp ứng đòi hỏi thực tế với các mã ngành ngoài mã ngành đào tạo Việt Nam học. Chương trình đào tạo của các chuyên ngành có thể linh hoạt thay đổi yêu cầu theo xã hội. Chính thức đưa mã ngành Du lịch cho các cấp đào tạo: trung cấp, cao đẳng, đại học sau đại học.
Hữu Thắng