Khu Du lịch Vân Long có diện tích trên 2.734ha, chủ yếu nằm trên địa bàn xã Gia Vân, huyện Gia Viễn, bao gồm hệ thống núi đá vôi và diện tích đất ngập nước tạo nên phong cảnh thơ mộng, hữu tình. Nơi đây có 32 hang, động có quy mô lớn và hệ động thực vật phong phú với 39 loài thuộc 19 họ, đặc biệt là có trên 100 cá thể Voọc quần đùi trắng, chiếm số lượng lớn nhất Việt Nam và là loài đặc hữu được ghi vào sách đỏ thế giới. Tại KDL này còn có nhiều di tích lịch sử văn hóa như chùa và động Địch Lộng, động Hoa Lư, Đền thờ Vua Đinh Tiên Hoàng, Đền thờ Đức Thánh Nguyễn… và các lễ hội đặc sắc như lễ hội Đền Bến Nổi, lễ hội động Hoa Lư. Bên cạnh việc phục vụ khách tham quan vùng đất ngập nước Vân Long, những năm gần đây tại xã Gia Vân đã có loại hình du lịch homestay được du khách quốc tế ưa thích. Xã Gia Vân có nhiều đình, chùa được xếp hạng cấp tỉnh và 30 nhà thờ họ, 1 nhà thờ công giáo. Các thôn trong xã vẫn còn lưu giữ được những nét đẹp của làng quê Bắc bộ với nhiều cây đa, bến nước. Đến đây, du khách có thể cưỡi xe do trâu kéo. Trên hành trình du lịch bằng xe trâu, du khách sẽ được tham quan các di tích xuyên suốt 5 thôn trong xã gồm: Đình và chùa Phù Long - chùa Chi Lễ - đình và chùa Mai Trung - chùa Trung Hòa - chùa Tập Ninh. Sau khi tham quan, du khách sẽ đến nhà người dân để “ba cùng”: cùng ăn, cùng ở, cùng lao động sản xuất.Hiện Tập Ninh là thôn có nhiều hộ dân phối hợp với các hãng lữ hành phục vụ khách du lịch, điển hình là hộ ông Vũ Văn Hưởng, ông Lê Việt Cường, ông Phạm Văn Khoan. Tại nhà dân, khách du lịch được sử dụng các vật dụng dân dã như quạt nan, giường tre, uống nước vối hoặc nước chè xanh... và cùng lao động sản xuất với người dân như đi cấy, làm đất trồng màu, bắt cua, tát nước bằng gầu sòng, gầu dây, móc cua ở bờ ruộng, cất vó, đánh giậm, xay lúa, giã gạo hoặc cùng người dân làm cua nấu canh, thổi cơm bằng bếp củi…
Để phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương, Đảng bộ xã Gia Vân đã có Nghị quyết về phát triển du lịch, trong đó chú trọng du lịch cộng đồng, du lịch homestay. Theo đó, chính quyền địa phương đã tổ chức tương đối tốt công tác đảm bảo an ninh trật tự, đảm bảo vệ sinh môi trường phục vụ du khách. Với nòng cốt là Hội Người cao tuổi, hầu hết các hộ dân ở các trục đường liên thôn và ở gần các di tích đều tích cực trồng cây xanh, cây cảnh để tạo cảnh quan xanh-sạch-đẹp cho thôn xóm. Bên cạnh đó, hàng năm, UBND xã Gia Vân còn phối hợp với Phòng nghiệp vụ du lịch hoặc Trung tâm Xúc tiến du lịch tỉnh Ninh Bình mở các lớp tập huấn về kiến thức du lịch, văn hóa ứng xử đối với du khách cho người dân đồng thời phối hợp với các doanh nghiệp khai thác du lịch trên địa bàn đẩy mạnh công tác quảng bá, giới thiệu về du lịch địa phương, giải quyết việc làm cho lao động nông nhàn.
Nhờ phát triển du lịch, xã Gia Vân đã có nhiều thay đổi; đường giao thông, trường học, các làng nghề được nâng cấp và mở rộng, nhiều khách sạn, khu nhà nghỉ dưỡng cao cấp được xây dựng. KDL Vân Long được đánh giá là KDL du lịch sinh thái đặc sắc, hấp dẫn du khách đến từ Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản và được tỉnh Ninh Bình chọn là một trong những KDL trọng điểm. Theo thống kê của UBND xã Gia Vân, những năm gần đây, trung bình mỗi năm xã đón từ 50.000 đến 60.000 khách du lịch, hoạt động du lịch đã góp phần giải quyết việc làm cho hơn 400 hộ dân trong xã (bao gồm các hộ có người chở đò, bán hàng thủ công, đón khách tại gia…) với mức thu nhập cao hơn làm nông nghiệp. Tuy nhiên, hiện tại số lượng các nhà dân đủ tiêu chuẩn đón khách du lịch tại xã Gia Vân chưa nhiều. Để phát triển loại hình du lịch homesaty, các hộ dân rất cần sự đầu tư của các doanh nghiệp du lịch để có thể sửa sang nhà cửa, bố trí nhân lực thường xuyên đón tiếp khách, gắn bó với nghề du lịch.
Đỗ Ngọc