Kho báu vật vô giá

Chùa Vĩnh Nghiêm thuộc xã Trí Yên, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, được trùng tu tôn tạo lớn nhiều lần qua các giai đoạn lịch sử và được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia từ năm 1964.

Một trong những di sản văn hoá đặc biệt quý giá ở chùa Vĩnh Nghiêm, đó là kho mộc bản với tổng số 3050 bản lẻ, bao gồm kinh, sách, luật giới, trước tác nhà Phật, của Tam thế tổ và một số vị cao tăng dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử được san khắc nhiều đợt trong khoảng thời gian từ thế kỷ 17 đến đầu thế kỷ 20.

Ông Trần Văn Lạng – GĐ Bảo tàng tỉnh Bắc Giang cho biết, kho bảo vật này hàm chứa những tư liệu phong phú, đa lĩnh vực như: Lịch sử Phật giáo, tư tưởng văn hoá hành đạo, nhập thế của dòng thiền Trúc Lâm, lịch sử nghề khắc in mộc bản, thân thế sự nghiệp một số vị cao tăng có nhiều cống hiến cho sự phát triển nền văn hoá truyền thống của dân tộc…

Theo tài liệu ghi lại thì các bài phú, bài kệ... trong kho bảo vật này là trước tác của vị minh quân, Trần Nhân Tông và các danh nhân lịch sử văn hoá của đất nước mà người dân nước Việt đời đời tôn vinh.

Chiêm ngưỡng kho mộc bản đang được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Bắc Giang chúng tôi càng khâm phục sự tài hoa khéo léo của nghệ nhân xưa trên mỗi mảnh ván khắc. Những con chữ nhỏ li ti được khắc hoạ sắc nét xứng đáng là những tác phẩm điêu khắc nghệ thuật để đến hôm nay người đời được ngưỡng vọng và có thêm nguồn tư liệu tìm hiểu nghệ thuật chạm khắc gỗ Việt Nam thời Lê - Nguyễn, nó là nguồn tư liệu quý giá cho việc nghiên cứu phát triển của ngôn ngữ Việt, của chữ Nôm trong lịch sử.

Phương án bảo tồn và tôn vinh

Mặc dù quý giá như vậy, nhưng suốt nhiều năm qua, việc bảo quản "Mộc bản thư khố" vẫn do nhà chùa đảm nhiệm, chưa thực sự có một phương án bảo tồn một cách khoa học. Đã mấy trăm năm tồn tại, với thời tiết khí hậu bất lợi của vùng chiêm trũng Trí Yên, nên một số bản mộc thư đã bị mục sứt, hoặc bị nhiễm nấm mốc. Cũng theo ông Trần Văn Lạng, GĐ Bảo tàng tỉnh Bắc Giang, năm 1994 Bảo tàng tỉnh đã tiến hành kiểm kê, phân loại đối với kho mộc kinh. Để mộc kinh còn mãi với thời gian, bên cạnh phương pháp bảo tồn cổ truyền khá hiệu quả như xếp trên giá gỗ lim, chân giá có chậu bằng đá chứa dầu lạc… Hiện Bảo tàng tỉnh đang nỗ lực tìm kiếm, khai thác những kỹ thuật bảo quản tiên tiến, hiện đại. Để tránh nứt vỡ những mảnh ván khắc, trước mắt khắc phục bằng cách đóng, chốt gáy bằng đồng lá để tăng độ chắc chắn và giá trị thẩm mỹ. Đồng thời tiến hành phục chế một số mộc kinh bằng chất liệu phù hợp, hình thức tương đồng bản gốc để phục vụ nhu cầu tham quan tìm hiểu của du khách và các nhà nghiên cứu.

Qua tìm hiểu cho thấy: Kho mộc bản kinh phật Thiền phái Trúc lâm chùa Vĩnh Nghiêm có ý nghĩa rất lớn trên các phương diện như triết lý nhân sinh và giáo dục nhân cách công dân, tôn giáo tín ngưỡng, ngôn ngữ văn tự, văn học nghệ thuật, khoa học kỹ thuật… Với tầm quan trọng và ý nghĩa đó nên trong thời gian qua, ngành VHTTDL đã tiến hành khảo sát, đánh giá thực trạng kho mộc bản kinh phật; kiểm kê, vệ sinh phân loại mộc bản.

Cùng đó sắp xếp theo thứ tự hợp lý, khoa học để thuận lợi cho công tác quản lý, bảo tồn. Ngoài ra ngành cũng đã in nhân bản ra giấy dó nhằm lược thuật toàn bộ kho ván…Đồng thời tiến hành phục chế một số mộc kinh bằng chất liệu phù hợp, có hình thức tương đồng bản gốc để phục vụ nhu cầu tham quan tìm hiểu của du khách và các nhà nghiên cứu.

Đặc biệt, để được ghi nhận, đánh giá trên bình diện quốc tế, mới đây ngành VHTTDL Bắc Giang đã tham mưu với tỉnh và phối hợp với các cơ quan chức năng thuộc Bộ Ngoại giao, Bộ VHTTDL và các nhà khoa học tiến hành nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ mộc kinh trình UNESCO công nhận là Di sản tư liệu trong chương trình Ký ức thời gian thế giới. Nếu được công nhận là Di sản tư liệu thế giới, chúng ta sẽ có điều kiện thuận lợi hơn trong việc kêu gọi các nguồn đầu tư kinh phí, thậm chí cả các chuyên gia quốc tế hỗ trợ cho quá trình bảo tồn, phát huy giá trị vô giá của kho mộc kinh.

Để những giá trị vô giá của kho mộc bản được đánh thức, trước hết chúng ta cần quảng bá, giới thiệu rộng rãi đến bạn bè thế giới hình ảnh đất nước, quê hương Bắc Giang nói chung, đặc biệt ở đây là chùa Vĩnh Nghiêm mà trực tiếp là kho mộc kinh nói riêng. Qua đó lượng du khách trong, ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu những giá trị độc đáo của kho mộc kinh cũng nhiều hơn. Như vậy kho mộc bản kinh Phật lớn nhất Việt Nam này mới có thể được "đánh thức" sau giấc ngủ dài im lìm suốt gần hai trăm năm.

Lam Thanh