Người đầu tiên là ông Đinh Thái Sơn người gốc Nghệ An vào Sài Gòn mưu sinh từ thủa niên thiếu, do theo đạo thiên chúa nên ông dễ dàng xin vào học việc ở nhà in thuộc nhà thờ Tân Định. Nhờ sáng dạ nên chỉ một thời gian ngắn, Đinh Thái Sơn đã trở thành một thợ giỏi và may mắn lọt mắt xanh ông Trương Vĩnh Ký giới thiệu lãnh thầu một số công việc ngành in, trong đó có dịch vụ đóng sách. Dich vụ đóng sách thời đó giá cả công xá khá cao nên trong một thời gian ngắn ông Sơn đã phất lên. Cùng với việc phất lên đó ông đã được ông chủ nhà in Câu Toán (một nhà in lớn lúc đó) ở góc đường d”Ormay (Mạc Thị Bưởi ngày nay), gả con gái rượu cho và công việc làm ăn của ông cứ thế phất lên, cho tới khi ông quyết định thành lập một nhà in riêng lấy tên là Phát Toán và cùng lúc được bố vợ cho cả nhà in Câu Toán. Ông Sơn liền nhập hai nhà in làm một và phát triển ngày một qui mô lớn hơn nhiều lần cũ. Do lúc đó là giao thời nên việc in ấn Việt ngữ tỏ ra thuận lợi, ông Sơn càng ngày làm ăn càng phát triển mạnh. Có tiền ông mua thêm căn nhà 157 đường Catinat, khai trương ấn quán mới, lấy tên là Đồng Hiệp Ấn Thư Cuộc (Union)

Người thứ hai là ông Nguyễn Văn Viết thân hữu thủa hàn vi của ông Đinh Thái Sơn đã góp vốn tham gia nhà in cùng ông Sơn. Là bạn hữu,thông cảm và chia sẻ với nhau, ông Viết xuất hiện vào công việc sản xuất kinh doanh của ông Sơn như một định mệnh. Chính vì vậy nên khi đã gần như đồng sở hữu nhà in cùng ông Sơn, hai người cùng đồng tâm hiệp lực phát huy thế mạnh giỏi tay nghề, tài kinh doanh nên chỉ sau một thời gian ngắn đã làm cho Đồng Hiệp Ấn Thư Cuộc phát triển ngang ngửa và giới doanh thương Sài Gòn – Chợ Lớn phải nể mặt. Có thể nói nếu ông Đinh Thái Sơn là người đặt viên gạch đầu tiên cho ngành in ấn thương mại Sài Gòn thì ông Nguyễn Văn Viết là người làm cho công trình đó khang trang hoành tráng hơn. Sau một thời gian hoạt động mạnh mẽ, chiếm thế thượng phong nhà in Union chuyển về cùng trường Tabert (đối diện với hông trái Bưu điện Sài Gòn) và tiếp tục chiếm thế độc tôn nhiều năm nữa.

Tiếp theo hai ông Sơn và Viết nổi lên trong giới doanh thương in ấn Sài Gòn đầu thế kỷ 20 là ông Nguyễn Văn Của, ông này về sau còn được gọi là Huyện Của. Thủa thiếu thời ông Của nghèo khó lắm, ông phải sống cơ cực ở xóm ổ chuột, làm lụng vất vả ban ngày, ban đêm lại phải xách đèn lồng theo người chị gái đi bán chè rong ruổi khắp thành phố. Mỗi khi đi qua Trà đình Tửu quán thấy thiên hạ ăn chơi song cậu ta không hề ham muốn mà luôn cháy bỏng trong người ước muốn có được vài đồng cắc để giúp đỡ gia đình. Nghèo khó như vậy và ý chí làm giàu đã giúp ông chọn nghề in làm để thử tài sức vận mệnh của mình. Đầu tiên cậu xin vào làm thợ in cho nhà in của ông Đinh Thái Sơn và Nguyễn Văn Viết. Chăm chỉ làm lụng, có nhiều sáng ý nên đã được hai ông Sơn và Viết phát hiện rèn rũa và dần giao cho những công việc quan trọng, phức tạp. Dù được giao bắt cứ việc gì, ông Của vẫn hoàn thành một cách mau lẹ và tốt hơn mong đợi của chủ. Quyết tâm cao, ý chí làm giàu nung nấu và bản thân chịu thương chịu khó đã giúp ông Của đạt được ý nguyện của mình, lấy được niềm tin của hai ông Sơn và Viết. Đối với hai ông Sơn và Viết thì ông Của là một bảo vật quí hiếm tin cậy, nên hai ông đã giao cho ông Của những việc chính trong nhà in. Không phụ lòng tin của hai ông, ông Của đã biết khai thác và phát huy làm giàu cho nhà in và từng bước tích lũy cho mình. Và vào những năm đầu của thế kỷ, ông Của đã sánh vai cùng ông Viết, ông Sơn trở thành 3 trong số 10 doanh thương giàu có nhất Sài Gòn thời bấy giờ.

Từ câu chuyện làm giàu của những doanh nhân Sài Gòn thủa trước đã cho thấy, sự giàu có ngoài yếu tố may mắn còn phải được làm từ mồ hôi công sức lao động mới bền và phát triển được. Có một yếu tố mặc dù không ai nói ra nhưng qua cách tính, bước đi của những người giàu có khi đó là sự nhẫn nại, biết nắm bắt cơ hội để có thể đứng vững trên thương trường. Về mặt này mặt nọ, những người giàu có của Sài Gòn xưa chưa phải là nhân tố tích cực của giới tư bản ngày đó, nhưng dù sao chuyện biết “làm giàu bằng công sức lao động” của họ là điều đáng trân trọng.

Thượng Hồng