Vào một mường, một bản hoặc một gia đình người Thái Mường Lò, nếu gặp một tấm phên đan mắt cáo bằng tre nứa (tiếng Thái là ta liêu) hoặc ba nhánh cúc tần - co nát cùng ba nhánh cà gai - mák quạnh thì đấy là dấu hiệu thông báo những điều kiêng kỵ nhất định.
Khi tổ chức lễ cúng bản, cúng mường - Xên bản, xên mường, đây là lễ cúng tưởng nhớ các bậc có công với bản mường đã được nhân dân tôn làm thành hoàng thì nơi cửa ngõ ra vào thường có cắm ta liêu để trấn yểm không cho ma tà vào quấy nhiễu, không cấm người ra vào, ai thành ý và thiện lương đều được vào dự lễ hội. Những nơi công cộng như một khúc sông, suối có cắm ta liêu, thì đấy là nơi cấm không được đánh bắt cá, để cho cá sinh sôi phát triển, chỉ đến khi trưởng bản cho phép mọi người mới được đánh bắt chung và chia nhau công bằng…
Mỗi dòng họ người Thái ở Tây Bắc lại có những điều kiêng kỵ riêng: Họ Lò kiêng không ăn thịt chim - Tắng lòk, không ăn quả - tảng lòk, không ăn măng-lòk; Họ Lường không ăn nấm mọc trên thân cây đã mục - căm tò; Họ Cà không ăn thịt chim bìm bịp - cốt canh và không dùng nước mưa chảy từ mái nhà xuống; Họ Hoàng không ăn thịt hổ - xưa, mèo – miu; Họ Vi không ăn thịt rắn - ngúk , lươn - dấn.
Người Thái cũng có lịch riêng (chậm hơn nông lịch sáu tháng) và cũng tính theo chu kỳ can - chi. Tùy từng dòng họ, cứ mười ngày lại có một ngày kiêng khác nhau. Đây là ngày giỗ Tổ, mọi người phải ở nhà, không được phép làm những việc trọng như đám cưới, dựng nhà: Vên ók nha pay đông / vên tông nha pay sỏn
Mỗi người Thái trong cộng đồng đều phải tôn trọng những điều kiêng kỵ chung và mỗi người lại có những điều kiêng kỵ riêng tùy vào giới tính, hoàn cảnh.
Con gái Thái Đen đã có chồng, tóc phải búi trên đỉnh đầu gọi là tằng cẩu. Đấy không chỉ là thông điệp hoa đã có chủ mà còn chuyên chở ý nghĩa nhân sinh cao đẹp: Truyền thống, trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ làm vợ, làm mẹ. Nếu người phụ nữ nào tự tiện buông tóc xuống sẽ bị cộng đồng chê cười, coi đấy là người hư hỏng.
Con trai không đi vào gầm sàn dành cho nữ giới - chan và không đi dưới dây phơi váy áo. Người Thái quan niệm nếu làm ngược lại sẽ yếu vía - số lông bun lông.
Người Thái khuyến cáo không nên xoa đầu trẻ em hoặc đánh vào đầu, vì đầu là nơi hồn chủ trú ngụ, làm như vậy là sai, là xúc phạm tới hồn chủ - phít khuôn hua.
……
Những điều kiêng kỵ của người Thái Mường Lò còn rất nhiều, trên đây chỉ là những điều cơ bản vẫn được mỗi người và cộng đồng tôn trọng và tự giác tuân theo. Điều đó không mang màu sắc mê tín dị đoan mà là nét đẹp văn hóa, trân trọng cuộc sống, trân trọng con người và cầu mong một cuộc sống trường tồn, ấm no, hạnh phúc…
Trần Vân Hạc