Tiếng trống trận đã trở nên quá đỗi thân quen và thiêng liêng, trong tâm thức người Bình Định. Tục lệ đánh trống trận Tây Sơn còn phổ biến trong các nghi lễ. Truyền rằng, trong cuộc hành trình chinh Nam phạt Bắc, bình định sơn hà, người anh hùng áo vải Quang Trung – Nguyễn Huệ đã sử dụng dàn trống gồm 12 chiếc tượng trưng cho thập nhị địa chi gắn liền với tâm linh người phương Đông “Thìn, tị, ngọ, mùi…” làm hiệu lệnh, cổ vũ tinh thần chiến đấu cho tướng sĩ trong mỗi lần xung trận, vây hãm quân thù. Theo nhiều nhà nghiên cứu cho rằng trống trận Tây Sơn là một loại hình nghệ thuật đặt biệt, có sự cộng hưởng giữa yếu tố quân sự và âm nhạc dựa trên nền âm cổ truyền hò, sang, xế… Người đánh trống trận Tây Sơn phải loang roi đánh trống cả phần gốc lẫn phần ngọn để thể hiện tinh thần thượng võ nhất là lúc hãm thành tiêu diệt kẻ thù , đây là phần nghệ thuật nhất của biểu diễn 12 trống. Roi trống thể hiện khí thế chiến đấu dồn dập, hùng dũng và ác liệt. Người xem tưởng như có sung nổ, gươm khua, ngựa hý, binh khí chạm vào nhau… và máu huyết trong người cũng rần rật theo tiếng nhạc. Ngoài truyền nhân đời thứ 9 của dòng họ Nguyễn ở đất Tây Sơn – Nghệ nhân Nguyễn Thị Thuận thì hiện nay trong đội nhạc võ Tây Sơn có Hoàng Mai xinh đẹp với đôi tay tài hoa đã chinh phục được nhiều du khách nhất. Niềm đam mê của Hoàng Mai được nảy nở từ thuở bé. Mẹ Hoàng Mai trước đây là một hướng dẫn viên ở Bảo tàng Quang Trung, khi lên 7 tuổi, những ngày theo mẹ cô bé đã lân la làm quen với thanh âm trống trận, những đường roi, thế quyền, từ đội nhạc võ của bảo tàng, đến nay cô là người duy nhất chuyển tải điệu hồn trống thiêng trong nhiều hoạt động của lễ hội.

An Vinh