Cá Mát là loài cá quen sống nước ngọt, mình có từ 3 đến 6 chấm đen,vi màu hồng, cá Mát không phải là giống cá lớn, thường chỉ bằng từ 2 - 3 ngón tay người lớn, con lớn nhất cũng chỉ nặng từ 0,5 - 0,8kg. Cá Mát thường sống từng đàn ở nơi nước chảy xiết và khe đá, kiếm ăn vào ban đêm với mục tiêu săn mồi là các loài côn trùng nổi trên mặt nước hoặc rong tảo ở bờ bụi, khe đá. Hàng năm, vào tháng 8 âm lịch là vào mùa cá Mát. Thịt cá Mát rất lành, bổ, thơm ngon, hơi có vị đắng vì khi chế biến không vứt bỏ ruột (Ruột cá rất sạch vì chủ yếu ăn thức ăn thực vật), mỡ béo, ít xương và ngon nhất là phần đầu, không như các loài cá khác, đầu cá Mát rất mềm và giòn.

Cá Mát có thể kho, rán nướng, nấu canh chua... dù chế biến theo các cách khác nhau thì khi thưởng thức du khách sẽ cảm nhận thấy vị thơm, ngon, bùi của cá Mát. Ăn cá Mát có thể hạn chế các chứng bệnh về tim mạch, có lợi cho người lớn tuổi, béo phì. Đối với phụ nữ khi sinh con, cá Mát là món ăn rất lợi sữa... Trong những chuyến du lịch trên sông Giăng, vào khám phá vườn quốc Pù Mát, trong chặng hành trình du khách cùng thưởng thức đặc sản của núi rừng miền Tây Nghệ An trong đó có món cá Mát, dấu ấn về chuyến đi sẽ thực sự khó quên đối với du khách gần xa.

Hà Sơn