Nà Hang lời mời gọi

“Mai vào Nà Hang nhé! Vào để xem Nà Hang khác với các mảnh đất mà em đã từng đi như thế nào? Mà người Tày mến khách lắm đó, rượu ngô Nà Hang không say là không được về đâu đấy!”. Chị Nguyễn Thị Huề - Phó GĐ Sở VHTT&DL Tuyên Quang ngỏ lời trước với tôi như vậy.

Quả đúng như lời chị Huề, người Tày ở đây vô cùng mến khách. Đến nhà nào sự ưu ái cũng được thể hiện bằng những chén rượu ngô thơm nồng. Chúng tôi đến nhà ông Phùng Thừa Hiếu, một trong những gia đình có truyền thống nấu rượu ngô lâu đời ở thôn Nà Mu, xã Sơn Phú thì mặt trời cũng vừa đứng bóng. Gặp đúng bữa cơm, thế nên, theo lời của ông thì: “Không uống là không thật cái bụng”. Rượu từ trong can được rót ra khắp lượt. Hương rượu thơm đến độ kẻ chẳng bao giờ uống lấy một giọt như ông bạn đồng hành của tôi cũng muốn thử để rồi lần sau chỉ cần nghe nhắc đến tên thôi cũng thấy khát khao được thưởng thức. Ông Hiếu ngồi khoanh chân trên chiếc chiếu hoa khề khà mời khách. Ông bảo, đến Nà Hang mà không nếm thử hương vị của rượu ngô thì coi như chưa đến.

Hiện tại ở Nà Hang có gần 100 gia đình nấu rượu và đã mở rộng tới nhiều gia đình khác. Sở dĩ người dân vẫn theo đuổi nghề nấu rượu vì nó như một sản phẩm du lịch không thể thiếu, phần nào làm nên niềm tự hào của người dân Nà Hang. Trong rượu ngô Nà Hang, không chỉ có tình người, công sức mà còn có cả hương vị núi rừng Nà Hang, có sự tinh khiết của suối, sự ngạt ngào hương của rừng Nà Hang.

Rượu ngon không thể thiếu lá rừng

Để có hũ rượu ngô ngon đòi hỏi người nấu phải tuân thủ các công đoạn như: bung ngô, trộn men, ủ lên men, cho vào hũ hoặc chum, vại, rồi bịt kín trong khoảng 20 – 30 ngày mới đem lên chưng cất. Theo ông Hiếu muốn rượu thơm ngon thì ngô bung phải tới độ, không quá nhừ hoặc quá khô. Ủ men ở chỗ khô thoáng để đảm bảo quá trình lên men được tốt nhất. Dụng cụ đun nấu và ủ phải luôn sạch sẽ. Nếu không muốn một mẻ rượu bị chua thì phải ngâm và cọ rửa thật sạch nong nia, chum vại như vậy rượu mới giữu được chất lượng cũng như hương vị. Cứ 10kg ngô thì cho 6 – 7 quả men, nếu cho quá nhiều hoặc quá ít thì khi chưng cất rượu sẽ không ngon, thậm chí sẽ không thể gọi là rượu. Đó là một trong những bí quyết của người Nà Hang đã tạo nên loại rượu độc đáo này.
        
               Các sơn nữ mời rượu ngô bằng những 
                 chiếc chén được cắt bằng ống nứa

Cũng theo ông Hiếu để chưng cất được loại rượu có một không hai này, ngoài nguyên liệu chính là ngô thì chất gây men không thể thiếu đó là lá rừng. Người nấu rượu ngô thường tự mình vào rừng tìm, chọn các loại thảo dược về làm men. Men lá được pha chế từ hơn 20 loại thảo dược quý hiếm như: cây dây nước, trầu rừng, dây ngọt... có tác dụng chữa lành vết thương, thấp khớp. Sau khi các loại thảo dược đã được rửa sạch, băm nhỏ và phơi khô thì mang trộn đều chúng lại với nhau, giã nhỏ và đem đun. Đợt nước đầu dùng để nhào bột, nước hai để ngâm gạo (gạo tẻ, không ẩm mốc). Muốn rượu thơm ngon, thì gạo phải được trộn trực tiếp với củ giềng, rau răm và lá quế đã xay nhỏ.

Mỗi khu vực trên địa bàn huyện có cách chọn loại lá cây chính làm men như người Tày hay chọn lá chính cho men là “nét ti” - cây chỉ thiên cùng nhiều loại cây khác như kheng nộc khoa, cây vặt vẹo (sơn phục), mác phết đông (ớt rừng)...; người Dao Sơn Phú chọn cây “chè lao”- cây trầu rừng. Tuỳ vào loại lá chính trong men sẽ có những vị rượu khác nhau.

Trước khi chia tay ông Hiếu không quên mang tặng tôi 1 nậm rượu ngô. Ông bảo “Mang về cho gia đình thưởng thức, tuy không nhiều nhưng đó là cái tình chú ạ. Mà để đến Tết hãy uống nhé! Đón Tết ở Hà Nội mà có rượu ngô uống thì tuyệt lắm đấy!”.

…rượu ngô được tôn vinh

Rượu ngô men lá Nà Hang đã để lại một ấn tượng thật khó phai mờ. Cho đến bây giờ tôi cũng không biết ấn tượng khó phai trong tôi là men say của rượu ngô hay là của tình người Nà Hang nữa. Không đơn thuần chỉ là uống rượu, rượu ngô Nà Hang đã khiến tôi hiểu hơn nét văn hoá của đồng bào dân tộc nơi đây. Đáng mừng, trong khuôn khổ Tuần văn hoá – Du lịch “Về với xứ Tuyên 2009”, tại Nà Hang vừa qua đã công bố kỷ lục Guiness về bình rượu ngô lớn nhất Việt Nam với 2.500 lít được nấu từ 4000 kg ngô hạt, 200 kg men lá và đựng trong chiếc bình cao 2,9m.

Tuấn Anh