Ngược dòng thời gian
Khởi nghĩa Yên Thế nổ ra năm 1884 ở Yên Thế - Bắc Giang rồi lan rộng ra một số tỉnh ở Bắc Kỳ: Bắc Ninh, Phúc Yên, Thái Nguyên và một phần tỉnh Lạng Sơn. Dựa vào núi rừng Yên Thế, dưới sự lãnh đạo của Hoàng Hoa Thám và các tướng lĩnh của ông, nghĩa quân đã xây dựng lên những làng chiến đấu, hệ thống đồn luỹ liên hoàn, tổ chức đánh bại nhiều đợt càn quét của Pháp, gây cho địch nhiều thiệt hại, buộc chúng phải hai lần đình chiến - cầu hoà. Sức hút của cuộc khởi nghĩa Yên Thế trở thành địa điểm hội tụ, gặp gỡ của nhiều nhà yêu nước có uy tín lúc đó như: Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu… cùng bàn kế sách đánh giặc.
Kéo dài gần suốt 30 năm (1884 - 1913) nghĩa quân của Đề Thám đã chiến đấu gan dạ chống lại kẻ thù xâm lược tiêu biểu cho sức chiến đấu và tinh thần bất khuất của nông dân Việt Nam nói chung và Bắc Giang nói riêng.
Trải qua bao năm tháng, những dấu tích, địa điểm lịch sử về phong trào khởi nghĩa Yên Thế vẫn còn lưu giữ trên quê hương Bắc Giang rất đậm nét. Những di tích này đã tạo thành một hệ thống di tích bao gồm những làng mạc, đồn lũy liên hoàn, những đình, đền, chùa miếu… với 42 điểm nằm xen kẽ giữa bốn huyện: Yên Thế, Việt Yên, Tân Yên và Yên Dũng. Trong số những di tích gắn với phong trào khởi nghĩa Yên Thế, hiện đã có 15 di tích được xếp hạng Di tích Quốc gia và 16 di tích được xếp hạng cấp tỉnh.
Làm gì để Yên Thế mãi vang danh Cụ Đề?
Theo bà Hoàng Thị Hoa – Giám đốc Sở VHTTDL Bắc Giang, ngày 1/7/2009 Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân trong dịp làm việc với Bắc Giang đã khẳng định, hệ thống di tích gắn liền với cuộc khởi nghĩa Yên Thế của nghĩa quân Đề Thám là di tích lịch sử quan trọng. Ngày 8/1/2009, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Tuấn Anh cũng đã có kết luận sau khi đi khảo sát thực tế tại các khu di tích và yêu cầu Bắc Giang kiểm kê, lập hồ sơ bảo tồn và phát huy giá trị của khu di tích này.
Năm 2009, Thủ tướng Chính phủ đã nhất trí cho tỉnh Bắc Giang nâng cấp lễ hội Yên Thế lên cấp tỉnh. Việc xây dựng đề án nâng cấp lễ hội Yên Thế và nâng cấp khu di tích khởi nghĩa Yên Thế lên thành khu di tích quốc gia đặc biệt là cần thiết, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân trong và ngoài tỉnh, đáp ứng tình hình thực tế hiện nay. Theo đó với quan điểm xây dựng đề án thì cần phải nhìn lễ hội Yên Thế và hệ thống di tích về phong trào khởi nghĩa ở một không gian rộng lớn hơn, gồm các huyện Việt Yên, Yên Thế và Tân Yên, nơi có những điểm di tích gắn với phong trào khởi nghĩa mà sử sách đã ghi nhận. Hơn nữa cần phải xác định lễ hội Yên Thế là lễ hội tổ chức vào ngày 15,16,17/3 Dương lịch. Các hệ thống di tích cần phải được quy hoạch hoàn chỉnh, đầu tư tôn tạo, khôi phục lại 13 điểm di tích trọng điểm gắn liền với lịch sử của nghĩa quân, xây dựng hoàn chỉnh hệ thống các tuyến tham quan vành đai đối với các điểm di tích.
Được biết, Bộ VHTTDL đã đề nghị UBND tỉnh Bắc Giang, Sở VHTTDL Bắc Giang phối hợp với Cục Di sản Văn hóa lập hồ sơ đề nghị Thủ tướng Chính phủ xếp hạng hệ thống di tích về cuộc khởi nghĩa Yên Thế trở thành Di tích Quốc gia đặc biệt. Hy vọng, sau khi được nâng cấp di tích trở thành Di tích Quốc gia đặc biệt, khu di tích Yên Thế sẽ trở thành điểm du lịch văn hóa hấp dẫn, góp phần giáo dục thế hệ trẻ tinh thần yêu nước, niềm tự hào về truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm bất khuất của cha ông.
Lam Thanh