"Đường vô xứ Nghệ quanh quanh
Non xanh, nước biếc như tranh họa đồ..."
Nơi đây được đánh giá là vùng đất cổ bởi tại nhiều đại phương trên đất Nghệ An, các nhà khoa học đã tìm thấy dấu vết cư trú của người Việt cổ từ thời đại đồ đá cũ, cách đây hàng chục vạn năm như tại hang Thẩm Ồm ở Quỳ Châu đã phát hiện bên cạnh dấu tích động vật có độ tuổi khoảng 250.000 năm trước, những hiện vật đá có thể là công cụ của người xưa. Tiếp đó là những phát hiện về nền văn hóa Sơn Vi, nền văn hóa đá mới Quỳnh Văn và rực rỡ nhất là dấu vết của nền văn minh Đông Sơn tại khu di chỉ Làng Vạc - Nghĩa Đàn... Những phát hiện trên cho thấy, Nghệ An từng là một trong những cái nôi sinh ra người Việt cổ - tổ tiên xa xôi của cư dân Việt Nam ngày nay.
Với sự thuận lợi của điều kiện tự nhiên, đa dạng về tộc người, cùng với nhiều sản phẩm văn hoá đặc sắc đã tạo điều kiện cho Nghệ An có thể đẩy mạnh phát triển du lịch, đưa du lịch trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn. Cũng như nhiều vùng nông thôn Việt Nam, người Nghệ An có tính cộng đồng chặt chẽ, giàu lòng nhân ái, nặng nghĩa tình và rất mến khách. Nghệ An hiện có các dân tộc anh em cùng chung sống: Kinh, Thái, Thổ, Khơ Mú, Mông, Ơ Đu, Đan Lai... với nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc còn được lưu giữ, hấp dẫn du khách trong và ngoài nước như các điệu hát dân ca, hát ví dặm, hát phường vải, hò, vè, hát Lăm, tục thờ cúng... Hiện nay, ở các huyện miền núi phía tây Nghệ An, việc giữ gìn bản sắc văn hoá của mỗi dân tộc đã được các địa phương hết sức chú trọng. Nhiều bản Thái cổ đã được giữ gìn, khôi phục như bản Yên Thành (xã Lục Dạ), bản Tờ, bản Nưa (xã Yên Khê) ở Con Cuông; bản Chắn, bản Mac, bản Lau (xã Thạch Giám), bản Xoóng Con, bản Phồng (xã Lưu Kiền), bản Huồi Tố (xã Mai Sơn) ở huyện Tương Dương... Nghệ An còn là xứ sở của những lễ hội cổ truyền diễn ra trên sông nước như lễ hội Cầu Ngư, Rước hến, Đua thuyền, lễ hội đền Cuông, lễ hội làng Vạn Lộc, làng Sen. Vùng miền núi có các lễ hội như Hang Bua, lễ hội Xàng Khan, lễ Mừng nhà mới, lễ uống rượu cần... Đây là những tài nguyên quý giá để có thể đẩy mạnh phát triển nhiều loại hình du lịch hấp dẫn.
Bãi biển Cửa Lò ngày hè (Ảnh: Đình Hà)
Với diện tích trên 16.000km2, gồm 2/3 lãnh thổ là núi, rừng với độ cao trung bình 400m so với mặt nước biển; vùng đồng bằng còn lại có nhiều núi, đồi, sông suối đan xen tạo cho Nghệ An có một nguồn tài nguyên du lịch thiên nhiên đa dạng, phong phú. Nghệ An còn bảo tồn được nhiều khu rừng nguyên sinh như vườn quốc gia Pù Mát, khu bảo tồn thiên nhiên rừng nguyên sinh Pù Huống, Pù Hoạt... là những kho tàng bảo tồn đa dạng sinh học đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hiệp Quốc (UNESCO) công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Bên cạnh đó, Nghệ An có 82km bờ biển với nhiều bãi tắm đẹp hấp dẫn khách du lịch như bãi biển Cửa Lò, Cửa Hội, Nghi Thiết, bãi Lữ (Nghi Lộc); Quỳnh Bảng, Quỳnh Phương (Quỳnh Lưu); Diễn Thành (Diễn Châu)... Đặc biệt, Nghệ An có khu di tích Kim Liên, quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, mỗi năm đón xấp xỉ 2 triệu lượt nhân dân và du khách về hành hương, tham quan, nghiên cứu.
Nằm ở trung tâm vùng Bắc Trung bộ, Nghệ An là điểm đầu của tuyến du lịch Con đường di sản miền Trung, điểm đầu con đường huyền thoại Hồ Chí Minh lịch sử và cũng là điểm đầu tuyến du lịch theo hành lang kinh tế Đông - Tây qua con đường số 8 nối Việt Nam – Lào - Thái Lan. Nghệ An có tuyến đường sắt, đường bộ xuyên Việt chạy qua, có sân bay, cảng biển, hai cửa khẩu quốc tế quan trọng là Nậm Cắn và Thanh Thuỷ tạo điều kiện thuận lợi nối liền tour du lịch đường bộ từ Nghệ An qua Lào, Thái Lan và ngược lại. Từ Nghệ An có thể mở các tuyến du lịch bằng đường hàng không, đường thủy đến các trung tâm du lịch lớn trong nước và quốc tế: đảo Hải Nam, Thẩm Quyến, Hồng Kông, Ma Cao (Trung Quốc), Phuket, Băng Cốc, Pattaya (Thái Lan), Nhật Bản, Singapore... và các tuyến du lịch nội địa đi Sầm Sơn, Đồ Sơn, Hạ Long hoặc vào Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Hội An, TP. Hồ Chí Minh... Với vị trí như vậy, trong những năm qua, Nghệ An trở thành điểm dừng hợp lý cho các tour du lịch nội địa và quốc tế. Nghệ An còn là nơi có nhiều món ăn ngon, đặc sản nổi tiếng: cháo lươn, cơm lam, nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn, cam xã Đoài, kẹo cu đơ...
Nghệ An được đánh giá là một điểm đến rất hấp dẫn và thuận lợi của các chương trình du lịch nội địa và quốc tế. Những tiềm năng và lợi thế trên tạo cho Nghệ An có điều kiện thuận lợi phát triển nhiều loại hình du lịch: văn hóa – lịch sử, sinh thái, nghiên cứu khoa học, tắm biển, nghỉ dưỡng, thể thao, hội nghị, hội thảo... Nhờ vậy, kinh doanh du lịch trong những năm qua tại Nghệ An đã tạo ra hiệu quả thiết thực đối với nền kinh tế - xã hội địa phương, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế; lượng khách du lịch và doanh thu từ hoạt động du lịch liên tục tăng, năm sau cao hơn năm trước. Riêng năm 2009, lượng khách du lịch đến Nghệ An đạt 3,1 triệu lượt người, trong đó có 80.350 lượt khách quốc tế, tăng 02% so với năm 2008; 2,4 triệu lượt khách lưu trú, tăng 10% so với năm 2008 và đạt 101% kế hoạch năm 2009. Doanh thu từ dịch vụ du lịch đạt 778 tỷ đồng, tăng 11% so với năm 2008 và đạt 1% kế hoạch năm 2009. Công tác an ninh trật tự, vệ sinh môi trường tại các khu, điểm du lịch luôn được đảm bảo. Du lịch phát triển đã tạo việc làm cho trên 6.500 lao động trực tiếp trong Ngành và hàng ngàn lao động gián tiếp ngoài xã hội. Trong những năm qua, đầu tư vào lĩnh vực du lịch của Nghệ An đạt tốc độ khá: đến nay hầu hết các đường giao thông tiếp cận với khu, điểm du lịch trọng điểm đã được xây dựng hoặc nâng cấp; số lượng các đơn vị kinh doanh lưu trú du lịch và lữ hành phát triển nhanh, quy mô và chất lượng có xu hướng tốt hơn. Tính đến tháng 12 năm 2009, trên địa bàn Tỉnh có 439 cơ sở lưu trú du lịch với 9.808 phòng (trong đó có 2 khách sạn 4 sao, 7 khách sạn 3 sao, 15 khách sạn 2 sao, 4 khách sạn 1 sao), 22 trung tâm và chi nhánh lữ hành (trong đó có 09 trung tâm, chi nhánh lữ hành quốc tế).
Trong thời gian tới, Du lịch Nghệ An sẽ tăng cường thu hút, kêu gọi đầu tư hình thành các khu dịch vụ du lịch cao cấp, nâng cấp các sản phẩm du lịch hiện có, mở thêm nhiều khu, điểm du lịch mới có chất lượng cao thu hút du khách trong và ngoài nước. Đồng thời, Du lịch Nghệ An sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác phát triển du lịch với các địa phương trong nước và quốc tế để hình thành các tour du lịch liên vùng, liên tỉnh, liên quốc gia nhằm khai thác triệt để những tiềm năng, thế mạnh về du lịch của tỉnh, từng bước đưa Nghệ An trở thành trung tâm du lịch vùng Bắc Trung bộ; phấn đấu năm 2010 Nghệ An đón trên 3,5 triệu khách du lịch đến tham quan, nghỉ dưỡng, trong đó có 2,6 triệu lượt khách lưu trú, với 150.000 lượt khách du lịch quốc tế; đến năm 2015 đón 5,6 triệu lượt khách, trong đó có 4,8 triệu lượt khách lưu trú, 341.000 khách du lịch quốc tế và năm 2020 đón gần 10 triệu lượt khách, trong đó có 8,7 triệu lượt khách du lịch lưu trú, 701.000 lượt khách du lịch quốc tế./.
Cao Đăng Vĩnh
Giám đốc Sở VHTTDL Nghệ An