Cùng với việc nâng cấp QL6, phát triển tuyến giao thông đường thủy dọc sông Đà và đường không với sân bay Nà Sản, Sơn La có điều kiện thuận lợi giao lưu với các địa phương phụ cận và qua đó giao lưu với trung tâm của vùng Bắc Bộ là Thủ đô Hà Nội cũng như với nước Đông Nam Á qua CHDCND Lào.
Sơn La là địa hình núi cao với độ chia cắt sâu, hai cao nguyên Mộc Châu và Nà Sản có địa hình tương đối bằng phẳng. Sự đa dạng về địa hình, đặc biệt trong đó có địa hình núi đá vôi khá phổ biến, đã tạo nên nhiều cảnh quan đẹp với các hang động rất có giá trị trong việc thu hút khách du lịch. Sơn La nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa; có mùa đông khô lạnh và mùa hè nóng ẩm, nhiệt độ trung bình 21oC. Đặc biệt, với cao nguyên Mộc Châu quanh năm mát mẻ thích hợp cho việc phát triển hoạt động du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng. Những thuận lợi về địa lý và khí hậu, Sơn La được coi là một điểm đến trong hành trình tour du lịch liên vùng Tây Bắc: Hà Nội - Hoà Bình - Sơn La - Điện Biên Phủ - Sa Pa - Lào Cai; tuyến du lịch liên quốc gia Hà Nội - Sơn La - Luông Pha Băng (Cố đô nước CHDCND Lào) - Thái Lan, Sơn La - Lai Châu - Vân Nam (Trung Quốc).
Với 12 dân tộc anh em, trong đó dân tộc Thái chiếm đa số. Sơn La hiện đang lưu giữ tại cộng đồng những giá trị văn hóa mang đậm bản sắc vùng Tây Bắc. Người Thái có chữ viết riêng và có kho tàng văn hóa dân gian có giá trị; người Mông có các sinh hoạt văn hoá nổi bật gắn liền với các chợ phiên, ngày lễ, ngày tết; nhiều lễ hội của các dân tộc thiểu số: hội ném còn, hội săn bắn, đánh cá, cầu mùa, Xên Mường, Xên Bản, đua ngựa, bắn cung, đua thuyền, lễ hội hoa ban … Hàng năm, vào ngày 1/9 tại thị trấn Mộc Châu diễn ra ngày hội thu hút đồng bào Mông, từ các tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Lai Châu, Điện Biên, Nghệ An, Thanh Hoá, Hủa Phăn (Lào) để giao duyên. Từ năm 2000 tỉnh Sơn La và huyện Mộc Châu đã tổ chức ngày hội văn hóa các dân tộc huyện Mộc Châu. Ngoài ra, Sơn La còn có các sản phẩm thủ công truyền thống của dân tộc Thái như khăn piêu, vải thổ cẩm, đệm bông gạo, các đồ vật bằng mây tre đan với hoa văn độc đáo; nhiều món ăn đặc sản như: rượu cần, rượu hoẵng, Pa pỉnh tộp (cá nướng), mọ tu cáy (gà tơ tần), thịt hun khói, cơm lam, bánh dầy... hấp dẫn đối với khách du lịch. Sơn La có 37 di tích lịch sử cách mạng, 36 di tích khảo cổ học, 14 di tích danh thắng, 3 di tích kiến trúc nghệ thuật. Trong số này, đến nay có 10 di tích được xếp hạng quốc gia, 29 di tích được xếp hạng cấp tỉnh.
Đến nay Sơn La đã xây dựng được nhiều loại hình du lịch hấp dẫn đặc biệt là du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng tại cao nguyên Mộc Châu; khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Nha, Sốp Cộp; suối khoáng nóng bản Mòng, xã Hua La (Thành phố Sơn La)… Định hướng phát triển thị trường khách du lich của Sơn La bao gồm thị trường quốc tế và thị trường nội địa ; ngoài thị trường Bắc Mỹ, thị trường khách du lịch Tây Âu đang chiếm tỷ lệ khá cao trong cơ cấu khách quốc tế đến Sơn La thời gian qua. Thị trường Đông Á - Thái Bình Dương, trong đó có ASEAN, đặc biệt là từ khi Việt Nam đơn phương miễn thị thực nhập cảnh cho các nước ASEAN, số lượng khách du lịch đến từ các nước này có xu hướng tăng nhanh. Khách nội địa đến Sơn La rất đa dạng, thuộc nhiều lứa tuổi, thành phần nghề nghiệp khác nhau, đi theo các loại hình du lịch tham quan thắng cảnh, sinh thái và đặc biệt là du lịch cuối tuần.
Trên cơ sở định hướng phát triển không gian du lịch dựa trên 2 trung tâm du lịch hiện nay của Sơn La là thành phố Sơn La và huyện Mộc Châu, cũng như ảnh hưởng của việc hình thành hồ thủy điện Sơn La. UBND tỉnh đã chủ trương tổ chức quy hoạch không gian du lịch theo 3 cụm du lịch chính: Cụm du lịch Sơn La và phụ cận; cụm du lịch Mộc Châu và phụ cận và cụm du lịch Quỳnh Nhai và phụ cân. Nằm trong các cụm du lịch này là các khu du lịch, điểm du lịch, các trung tâm lưu trú. Trung tâm điều hành và cung ứng dịch vụ du lịch của Sơn La, đóng vai trò chủ chốt trong việc kết nối Hà Nội và vùng núi Tây Bắc, đảm nhiệm chức năng lưu trú, là trạm dừng chân trên tuyến du lịch quốc gia. Hiện nay, hoạt động du lịch và phát triển kinh tế tại cửa khẩu này chưa sôi động, tuy vậy, trong tương lai, khi hội tụ đầy đủ các điều kiện cần thiết, cửa khẩu Pa Háng sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong phát triển du lịch Sơn La, đồng thời góp phần tăng cường kết nối du lịch với Lào. Cụm du lịch Quỳnh Nhai và phụ cận là cụm có tiềm năng quan trọng khi hồ thủy điện Sơn La hoàn thành.
Để từng bước trở thành ngành kinh tế quan trọng, góp phần tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Sơn La đang thực hiện 8 nhóm giải pháp cấp bách như: công tác tổ chức quản lý và thực hiện quy hoạch; giải pháp về cơ cấu đầu tư; giải pháp về vốn; về cơ chế chính sách; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực; khai thác thị trường, xúc tiến phát triển du lịch; nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ và giải pháp bảo vệ môi trường, đảm bảo sự phát triển du lịch bền vững.
Đan Thanh – Nguyễn