Lên Tây Bắc bạn sẽ thấy ban mọc khắp nơi, từ núi cao đồi thấp, ban góp vào mầu xanh đại ngàn. Hai bên đường quốc lộ ban đứng đó như chờ như đón, như tiễn bao kẻ đến người đi. Trong khuôn viên cơ quan, trường học trong khu di tích lịch sử, trong nghĩa trang, ban như người bạn, người đồng nghiệp, tri kỷ tri âm của bao tâm hồn. Bên hiên nhà sàn hay ven suối, ban làm duyên với cảnh vật thêm tươi.

Người Tây Bắc yêu ban bởi ban là hoá thân của người, là biểu tượng của tình yêu trắng trong chung thuỷ, ban là nỗi niềm thương cảm, khâm phục và xót xa lưu truyền từ bao đời.

Hoa ban Tây Bắc trở thành loài hoa của tình yêu chung thuỷ, của khát vọng tự do hạnh phúc. Hoa là ước mơ trường tồn của thiên nhiên vĩnh hằng và tâm hồn trẻ mãi không già. Người Tây Bắc dù sống ở đâu cũng coi hoa ban là loài hoa đẹp nhất, đáng yêu, đáng quý nhất. Người Mông sống trên các triền núi cao Tây Bắc gọi hoa ban là: “Pà lầu”, tức là người già thấy hoa ban nở thấy lòng trẻ lại… Một người Thái Tây Bắc lưu lạc xa quê từ thời Pháp thuộc, khao khát mãi mà đến tuổi "xưa nay hiếm" mới thực hiện được chuyến hồi hương về cội vào đúng mùa ban nở. Bao mùa xuân ở xứ người ngắm muôn hoa đua nở mà vẫn thấy trong lòng thiếu vắng cánh ban thân thiết của quê nhà.

Bây giờ trai bản, gái mường đi làm ăn nơi xa, mùa xuân đến nhìn hoa táo, hoa anh đào xứ người mà chạnh lòng nhớ quê hương xứ sở. Cuộc mưu sinh bộn bề gấp gáp nhưng trong những cánh thư từ Hồng Kông, Hàn Quốc xa xôi vẫn không quên hỏi: "Hoa ban quê mình đã nở chưa?". Thế mới biết ai cũng chờ cũng đợi hoa ban nở để cảm nhận vẻ đẹp thánh thiện của hoa ban. Ban chính là hiện thân của mối tình quê hương sâu nặng? Khi mưa xuân lắc rắc, ban đồng loạt bừng nở muôn hoa. Hoa trắng tinh khôi cả triền núi sườn đồi đẹp mê hồn. Gió xuân nhẹ thổi, cả rừng ban như ngàn vạn con bướm trắng dập dờn trong vũ điệu xuân, khơi gợi bao nét nhạc ý thơ. Đứng trước rừng hoa ban, dù ta mới hoa niên hay đã trung niên, lòng không khỏi xúc động chiêm ngưỡng vẻ đẹp của ban mà hướng thiện, hướng mỹ, mà nghĩ tới những điều tốt đẹp đang đợi của cuộc sống.

Dương Hiền Nga