Trên lãnh địa của đế đô phương bắc này có tới 3700 di tích lịch sử và văn hóa cỡ quốc gia và địa phương. Những công trình đại diện cho tất cả các phong cách kiến trúc của ba thế kỷ, bắt đầu từ Baracco. Trước khi tháp truyền hình được xây dựng với chiều cao 316m, điểm cao nhất thành phố là nóc nhọn của pháo đài Petopavlovskaja – 122,5m.

Peterburg nằm ngay trên bờ một con sông có lưu lượng lớn nhất châu Âu – sông Neva với chiều rộng trong phạm vi thành phố tới 650m và độ sâu tới 14 – 23m. Những chiến hạm lớn có thể đi vào được con sông này để tham dự các cuộc diễu hành của hải quân. Người Peterburg không phải vô cớ tự nhận mình là dân đảo bởi lẽ thành phố của họ tọa lạc trên 42 hòn đảo của châu thổ sông Neva.Trong phạm vi thành phố có hơn 40 chi lưu, con ngòi và gần 20 kênh đào được nối liền với nhau bằng gần 300 cây cầu hết sức đa dạng. Toàn bộ chiều dài được ốp đá hoa cương của các con kênh và sông là 150km.

Peterburg chiếm vị trí dẫn đầu trong nhiều sự nghiệp vinh quang của lịch sử nước Nga. Trên bờ sông Neva đã được đóng chiếc tàu thủy đầu tiên chạy bằng hơi nước của Nga mang tên “Elizabeta”, chiếc tàu chiến đầu tiên của Nga “Thần tốc”, còn trong thời đại mới – chiếc tàu phá băng nguyên tử đầu tiên, chiếc tàu sinh thái chuyên dụng đầu tiên của Nga.

Tại Peterburg đã được thành lập phòng thí nghiệm hóa học đầu tiên trong nước của Lomonosov, đã được khám phá ra định luật tuần hoàn của Mendeleev, đã được tiến hành những thí nghiệm của Pavlov và Sechenov.

Ngay dưới thời Piotr đại đế tại đây đã được thành lập viện bảo tàng công cộng đầu tiên ở Nga, thư viện quốc gia lâu đời nhất nước, nhạc viện đầu tiên, trường múa đầu tiên ở Nga. Cung điện Ermitazh, một trong hơn 200 viện bảo tàng của thành phố, được ghi vào sách kỷ lục Guinness với tư cách là bảo tàng tranh lớn nhất thế giới. Muốn đi xem hết tất cả các phòng, nơi được bảo quản 3 triệu hiện vật nghệ thuật và đồ cổ, phải kinh qua một đoạn đường dài 24km. Tại đây khách tham quan có thể chiêm ngưỡng những kiệt tác của các danh họa thế giới thuộc các dân tộc và các thời đại khác nhau, từ Leonardo da Vinci, Raffacelo, Goya cho đến Matisse, Gauguin, Picasso,...

Trong số những danh lam thắng cảnh hàng đầu của Peterburg, trước hết phải kể đến Petergof hay còn gọi là Cung điện mùa hè của vua Piotr. Đến thăm khu dinh thự ven đô này của các vị vua chúa Nga với một quần thể cung điện và công viên nguy nga tráng lệ và một hệ thống vòi phun nước muôn hình muôn vẻ, độc nhất vô nhị trên thế giới trải dài trên một diện tích mênh mông bát ngát rộng hàng trăm ngàn hécta, giữa một cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp, du khách có cảm giác như lạc vào một xứ sở thần tiên ở nơi hạ giới. Nhà mỹ học Xô Viết nổi tiếng A.Lunacharski đã gọi Petergof là “viên ngọc trai nghệ thuật”. Và quả thật, chính tại đây đã quy tụ những tác phẩm kiệt xuất của ngành điêu khắc, kiến trúc, hội họa, ngành làm vườn và công viên cảu Nga trong 3 thế kỷ.

Trong những năm chiến tranh vệ quốc, Petergof đã bị bom phát xít tàn phá nặng nề và trên thực tế không còn tồn tại với tư cách là một di tích nghệ thuật. Nhưng nó đã được tái sinh. Các nhà phục chế Xô Viết bằng sức lao động sáng tạo phi thường đã khôi phục lại 140 vòi nước và 3 thác nước, đã đổ lại toàn bộ 300 pho tượng và bức phù điêu, đã dựng lên từ đống đổ nát những tòa lâu đài, cung điện đã phục hồi việc quy hoạch công viên, trồng mới hơn 10 nghìn cây các loại.

Một đặc điểm nổi bật của Peterburg là ở chỗ, đó là một thành phố cực bắc trong những thành phố lớn trên thế giới – nó chỉ nằm cách vòng bắc cực có 6 độ, ở đây về mùa hè có ngày cực liên tục. Ánh hồi quang ban ngày đã tạo nên một hiện tượng kỳ diệu của thiên nhiên mà thành phố này được thừa hưởng. Ấy là những đêm trắng ngà ngà màu sữa đầy vẻ thơ mộng vốn đã từng đi vào sáng tác của những văn hào Nga vĩ đại như Pushkin, Gogol, Dostoevski,...

Vào những đêm trắng huyền ảo đó, được sánh vai cùng người bạn gái tha thẩn thả bộ trên đại lộ Nevski rồi dừng chân trên bờ sông Neva vào lúc nửa đêm và ngắm nhìn chiếc cầu Hoàng cung khổng lồ từ từ tách ra làm đôi, nâng bổng lên ở hai phía để cho tàu bè qua lại, vào những giây phút ấy ta thấy cuộc đời sao đẹp lạ lùng và kỳ diệu đến thế!

Đến Peterburg, ta đến thăm một kỳ quan du lịch, song cũng xin chớ quên rằng ta còn đến thăm thành phố của ba cuộc cách mạng, thành phố anh hùng.

Chính tại Peterburg, chiếc nôi của cách mạng vô sản thế giới, đã diễn ra cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười vĩ đại mà nhà báo tiến bộ Mỹ John Reed đã chứng kiến tận mắt gọi là “Mười ngày rung chuyển thế giới”.

Phát đạn giả bắn ra từ chiến hạm “Rạng đông” đậu trên sông Neva vào đêm 25/10/1917 để làm hiệu cho cuộc tấn công của các công nhân, binh sĩ và thủy quân vào Cung điện Mùa đông – hang ổ cuối cùng của chính phủ lâm thời – đã mở đầu cho một kỷ nguyên mới trong lịch sử nhân loại.

Từ điện Smolnưi, trụ sỏ Bộ tham mưu của Cách mạng Tháng Mười, Lênin đã trực tiếp lãnh đạo cuộc khởi nghĩa vũ trang thắng lợi và chính tại đây đã được thành lập chính phủ công nông đầu tiên trên thế giới.

Trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại (1941 - 1945) điện Smolnưi đã trở thành trung tâm của cuộc phòng thủ huyền thoại của quân và dân thành phố Leningrad* trong suốt 900 ngày đêm bị phát xít Đức phong tỏa hòng tiêu diệt ý chí bất khuất của thành phố này. Xin hãy nhớ lấy mấy con số: 250 nghìn quả đại bác và trái bom của địch đã trút xuống đây. Hơn 3.000 ngôi nhà bị phá hủy hoàn toàn và 7.000 ngôi nhà bị hư hại nặng. Chỉ riêng trong một nghĩa trang Piskarevskoe, gần nửa triệu người dân Leningrad đã bỏ mạng vì đói, rét và bị sát hại bởi bom đạn quân xâm lược.

Khẩu phần của mọi người bị cắt giảm đến mức tối đa: 126gr bánh mì trong một ngày cho các cán bộ, nhân viên, người già và trẻ em, 250gr cho công nhân, 300gr cho bộ đội ở hậu phương, 500gr cho bộ đội ở tiền phương.

Trong những điều kiện khắc nghiệt như vậy, chỉ nội việc sống được đã là một chiến công. Nhưng thành phố của Lenin vẫn chiến đấu và lao động quên mình, 200 nghìn người dân Leningrad đã gia nhập đội dân binh, 40 nghìn người được bổ sung vào bộ đội chủ lực, nửa triệu nam phụ lão ấu đã tham gia xây dựng công sự dưới hỏa lực của quân thù. Để bảo vệ thành phố thân yêu của mình, công nhân Leningrad đã cho xuất xưởng 2.000 xe tăng, 1.5000 động cơ máy bay, hàng nghìn khẩu pháo, hơn 200 nghìn súng tiểu liên, 10 triệu quả đạn pháo và mìn,...

Chiến công bất tử của thành phố anh hùng trong cuộc chiến tranh vệ quốc sẽ được ghi nhớ đời đời và viết thêm những trang hào hùng vào cuốn sử biên niên của thành phố kỳ quan trên bờ sông Neva thơ mộng.

Lê Sơn